રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલું યુદ્ધ હવે પાંચમા વર્ષમાં પ્રવેશી ગયું છે. યુદ્ધ દરમિયાન રશિયાના સતત ડ્રોન હુમલાઓએ યુક્રેનના સૈનિકો માટે ખુલ્લા મેદાનમાં હિલચાલ કરવી અત્યંત જોખમી બનાવી દીધી છે. આવી સ્થિતિમાં યુક્રેનની સેનાએ બચાવ અને સૈન્ય કામગીરી માટે એક અનોખી રણનીતિ અપનાવી છે. સૈનિકો જૂની ભૂગર્ભ ગેસ પાઇપલાઇનોમાં આશરો લઈ રહ્યા છે.
આ પાઇપલાઇનો માત્ર ચાર ફૂટ જેટલી પહોળી છે. તેમાં સૈનિકોને અનેક અઠવાડિયાં સુધી અને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં બે મહિના સુધી રહેવું પડે છે. એક સમયે રશિયાથી યુરોપ સુધી કુદરતી ગેસ પહોંચાડતી આ પાઇપલાઇનો હવે યુક્રેનના સૈનિકો માટે છુપાવાનું સ્થળ અને જરૂરી સામાન પહોંચાડવાનો માર્ગ બની ગઈ છે.
129 કિલોમીટર લાંબી પાઇપલાઇન બની સૈન્ય માટે ઉપયોગી
યુક્રેનના કુપિયાંસ્ક વિસ્તારમાં જૂની ગેસ પાઇપલાઇનોનું આશરે 129 કિલોમીટર લાંબું નેટવર્ક ફેલાયેલું છે. આ ભૂગર્ભ માર્ગોનો ઉપયોગ હવે સૈનિકોની અવરજવર અને જરૂરી સામગ્રી પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે અગાઉ રશિયન સૈનિકોએ પણ આ જ પાઇપલાઇનોનો ઉપયોગ કરીને કુપિયાંસ્ક વિસ્તારમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. ગયા વર્ષના અંતમાં રશિયાની આ રણનીતિ સામે આવ્યા બાદ યુક્રેનની સેનાએ પણ ભૂગર્ભ માર્ગોનો ઉપયોગ કરીને જવાબી કાર્યવાહી કરવાની યોજના બનાવી હતી.
આ માટે યુક્રેનના નેશનલ ગાર્ડના ગુપ્તચર એકમે જૂની પાઇપલાઇનોના નકશા મેળવ્યા હતા. પાઇપલાઇનના નિર્માણ અને કામગીરીનો અનુભવ ધરાવતા ગેસ નિષ્ણાતોની મદદથી આ ભૂગર્ભ માર્ગોનો ઉપયોગ કરવાની યોજના તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
પાઇપલાઇનમાં વેન્ટિલેશનની ખાસ વ્યવસ્થા
ભૂગર્ભ પાઇપલાઇનમાં લાંબા સમય સુધી સૈનિકો રહી શકે તે માટે સૌથી મોટો પડકાર હવાની અવરજવરનો હતો. પાઇપલાઇનોની અંદર તાજી હવા પહોંચે તે માટે ખાસ વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી હતી.
આ વ્યવસ્થા ઊભી કરવી સમગ્ર કામગીરીનો સૌથી મુશ્કેલ ભાગ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. કારણ કે સાંકડી અને લાંબી પાઇપલાઇનોમાં હવાની અછત સૈનિકો માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ઇલેક્ટ્રિક ગાડીઓથી પહોંચે છે ખોરાક અને દારૂગોળો
આ ભૂગર્ભ માર્ગોમાં સૈનિકો સુધી ખોરાક, દારૂગોળો અને અન્ય જરૂરી સામાન પહોંચાડવા માટે નાની ઇલેક્ટ્રિક ગાડીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
દિવસ દરમિયાન ઇલેક્ટ્રિક ગાડીઓ દ્વારા જરૂરી સામગ્રી પાઇપલાઇનની અંદર પહોંચાડવામાં આવે છે. જ્યારે રાત્રિના સમયે ખોદકામ દરમિયાન નીકળેલી માટીની બોરીઓ બહાર લાવવામાં આવે છે.
સૈનિકો સામાન્ય રીતે રાત્રિના સમયે જ થોડા સમય માટે પાઇપલાઇનની બહાર નીકળે છે. દિવસ દરમિયાન ડ્રોનની નજરથી બચવા માટે તેઓ ભૂગર્ભમાં જ રહેવાનું પસંદ કરે છે.
ચાર ફૂટની સુરંગમાં રહેવું સરળ નથી
પાઇપલાઇનની અંદર રહેવાની સ્થિતિ અત્યંત મુશ્કેલ છે. રસ્તો એટલો સાંકડો છે કે સૈનિકોએ વાંકા વળીને અથવા ઘૂંટણિયે ચાલીને આગળ વધવું પડે છે. અંદર સૂર્યપ્રકાશ પહોંચતો નથી અને કુદરતી હવાની અવરજવર પણ મર્યાદિત હોય છે.
શૌચાલયની સુવિધા ન હોવાથી સૈનિકોને પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ અને બોટલોનો ઉપયોગ કરવો પડે છે. આ ઉપરાંત ગેસના અવશેષો, ધૂળ અને ઓક્સિજનની અછત જેવી સમસ્યાઓનો પણ સામનો કરવો પડે છે.
આ જ ભૂગર્ભ માર્ગોનો ઉપયોગ ઘાયલ સૈનિકોને બહાર કાઢવા માટે પણ થાય છે. યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા સૈનિકોના મૃતદેહોને પણ આ માર્ગો દ્વારા બહાર લાવવામાં આવે છે.
ડ્રોન અને થર્મલ કેમેરાથી બચવા ભૂગર્ભ રસ્તાઓનો સહારો
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં ડ્રોન હવે અત્યંત મહત્વનું હથિયાર બની ગયું છે. ખાસ કરીને થર્મલ ઇમેજિંગ ટેક્નોલોજીથી સજ્જ ડ્રોન જમીન પર રહેલા લોકોના શરીરમાંથી નીકળતી ગરમી ઓળખી શકે છે.
આ ટેક્નોલોજીને કારણે ખુલ્લા વિસ્તારમાં છુપાવું પણ મુશ્કેલ બન્યું છે. સૈનિકો ઝાડીઓ, ખાડાઓ કે અન્ય સ્થળોએ છુપાય તો પણ થર્મલ કેમેરાની મદદથી તેમની હાજરી ઓળખી શકાય છે.
આ પરિસ્થિતિમાં ભૂગર્ભ પાઇપલાઇનો સૈનિકોને હવાઈ દેખરેખથી બચાવવા માટે ઉપયોગી સાબિત થઈ રહી છે.
હવે ભૂગર્ભ સુરંગોનું નેટવર્ક બનાવવાની તૈયારી
યુક્રેનની સેના હવે માત્ર જૂની ગેસ પાઇપલાઇનો સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતી નથી. સૈન્ય ઠેકાણાં, દેખરેખ ચોકીઓ અને સામાન સંગ્રહ કરવાનાં કેન્દ્રોને એકબીજા સાથે જોડવા માટે વધુ વ્યાપક ભૂગર્ભ નેટવર્કની શક્યતાઓ પણ શોધવામાં આવી રહી છે.
રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના યુદ્ધમાં આધુનિક ડ્રોન, થર્મલ કેમેરા અને હવાઈ હુમલાઓએ યુદ્ધની રીત બદલી નાખી છે. હવે ખુલ્લા મેદાન કરતાં જમીનની નીચે છુપાઈને સૈન્ય કામગીરી કરવાની વ્યૂહરચના પણ મહત્વની બની રહી છે.