નાહવું આપણી દિનચર્યાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. કેટલાક લોકો સવારે ઊઠીને સ્નાન કરવાનું પસંદ કરે છે, જેથી દિવસની શરૂઆત તાજગી અને ઊર્જા સાથે કરી શકાય. જ્યારે કેટલાક લોકો આખા દિવસનો થાક, પરસેવો અને શરીર પર જમા થયેલી ધૂળ-માટી દૂર કરવા માટે રાત્રે નાહે છે.
પરંતુ સ્નાન કરવાનો સમય માત્ર સ્વચ્છતા પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે આપણી ઊંઘ, ત્વચા અને શરીરના આરામ સાથે પણ જોડાયેલો છે.
વર્ષ 2019માં 'સ્લીપ મેડિસિન રિવ્યૂઝ'માં પ્રકાશિત થયેલા એક સિસ્ટમેટિક રિવ્યૂ અને મેટા-એનાલિસિસ મુજબ, સૂવાના 1થી 2 કલાક પહેલાં હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવાથી ઊંઘ આવવામાં લાગતો સમય ઘટી શકે છે અને ઊંઘની ગુણવત્તામાં સુધારો થઈ શકે છે. બીજી તરફ, સવારે સ્નાન કરવાથી સુસ્તી દૂર કરવામાં અને તાજગી અનુભવવામાં મદદ મળે છે.
સ્નાન કરવાના સ્વાસ્થ્ય માટેના ફાયદા
સ્નાન માત્ર શરીરની સફાઈ માટે જ નહીં, પરંતુ ત્વચાને સ્વસ્થ રાખવા માટે પણ જરૂરી છે. નિયમિત સ્નાન કરવાથી શરીર પર જમા થયેલો પરસેવો, ધૂળ-માટી, ગંદકી અને એલર્જન દૂર થાય છે.
સ્નાનના મુખ્ય ફાયદા:
શરીર સ્વચ્છ અને તાજું રહે છે.
પરસેવો અને શરીરની દુર્ગંધ દૂર થાય છે.
ત્વચા પર જમા થયેલી ગંદકી સાફ થાય છે.
શરીર અને મનને આરામ મળે છે.
દિવસભરની થાકની લાગણી ઓછી થઈ શકે છે.
જોકે, સારા સ્વાસ્થ્ય માટે સ્નાનની સાથે સંતુલિત આહાર, પૂરતી ઊંઘ અને નિયમિત કસરત પણ જરૂરી છે.
સવારે સ્નાન કરવાના ફાયદા
સવારે સ્નાન કરવાથી દિવસની શરૂઆત તાજગી અને સ્ફૂર્તિ સાથે કરવામાં મદદ મળે છે. ખાસ કરીને જે લોકો વહેલી સવારે ઊઠીને ઓફિસ, શાળા કે અન્ય કામ માટે બહાર જાય છે તેમના માટે સવારે સ્નાન કરવું અનુકૂળ રહે છે.
સવારે ઠંડા અથવા સામાન્ય તાપમાનના પાણીથી સ્નાન કરવાથી સુસ્તી ઓછી થવાનો અનુભવ થઈ શકે છે. ગરમીના દિવસોમાં તે શરીરને ઠંડક અને તાજગી આપે છે.
જોકે, ખૂબ ઠંડા પાણીથી અચાનક સ્નાન કરવું દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને હૃદયરોગ અથવા બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
રાત્રે સ્નાન કરવાના ફાયદા
આખો દિવસ બહાર રહેતા લોકો માટે સાંજે અથવા રાત્રે સ્નાન કરવું ઉપયોગી બની શકે છે. દિવસ દરમિયાન શરીર પર જમા થયેલો પરસેવો, ધૂળ-માટી અને પ્રદૂષણના કણો સ્નાનથી દૂર થાય છે.
સૂવાના 1થી 2 કલાક પહેલાં હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવાથી શરીરને આરામ મળે છે. સંશોધન મુજબ, તે ઊંઘ આવવામાં લાગતો સમય ઘટાડવામાં અને ઊંઘની ગુણવત્તા સુધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ઠંડા પાણી અને હુંફાળા પાણીથી સ્નાનના ફાયદા
ઠંડા અને હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવાના પોતાના અલગ ફાયદા છે.
ઠંડા પાણીથી સ્નાન:
ગરમીમાં શરીરને ઠંડક મળે છે.
તાજગી અને સતર્કતાનો અનુભવ થાય છે.
સવારે સુસ્તી ઓછી થવામાં મદદ મળી શકે છે.
હુંફાળા પાણીથી સ્નાન:
શરીરને આરામ મળે છે.
માંસપેશીઓની જકડન ઓછી થઈ શકે છે.
રાત્રે સારી ઊંઘ મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
ખૂબ ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવાથી ત્વચાની કુદરતી ભેજ ઘટી શકે છે. તેથી સામાન્ય રીતે હુંફાળા પાણીનો ઉપયોગ કરવો વધુ યોગ્ય છે.
હવામાન પ્રમાણે સ્નાન કરવાની રીત
સ્નાન કરવાની આવર્તન અને પાણીનું તાપમાન હવામાન પ્રમાણે નક્કી કરવું જોઈએ.
ઉનાળામાં: વધુ પરસેવો થતો હોવાથી નિયમિત સ્નાન કરવું ઉપયોગી છે. સવારે સ્નાન કરવાથી તાજગી મળે છે. દિવસભર બહાર રહ્યા બાદ સાંજે પણ સ્નાન કરી શકાય છે.
શિયાળામાં: હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવું વધુ અનુકૂળ રહે છે. ઓછો પરસેવો થતો હોય તો સ્નાનની આવર્તન વ્યક્તિની જરૂરિયાત પ્રમાણે રાખી શકાય છે.
વરસાદની ઋતુમાં: ભેજ અને પરસેવાના કારણે શરીરમાં અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે. તેથી શરીરની સ્વચ્છતા જાળવવી અને જરૂરિયાત પ્રમાણે સ્નાન કરવું જરૂરી છે.
દિવસમાં બે વાર સ્નાન કરવું જરૂરી નથી
દરેક વ્યક્તિએ દિવસમાં બે વાર સ્નાન કરવું જરૂરી નથી. જોકે, જે લોકો વધુ શારીરિક મહેનત કરે છે, કસરત કરે છે અથવા ધૂળ-માટી અને પ્રદૂષણવાળા વિસ્તારમાં કામ કરે છે તેઓ જરૂરિયાત પ્રમાણે બે વાર સ્નાન કરી શકે છે.
વધુ પડતું સ્નાન કરવાથી ત્વચાની કુદરતી ભેજ ઘટી શકે છે. તેના કારણે શુષ્કતા, ખંજવાળ અને બળતરા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
સ્નાન કરતી વખતે આ ભૂલો ટાળો
સ્નાન કરતી વખતે કેટલીક સામાન્ય ભૂલો ત્વચાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ખૂબ ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવાનું ટાળો.
લાંબા સમય સુધી શાવર ન લો.
વધુ પડતા સાબુ અને કેમિકલવાળા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ ન કરો.
ત્વચાને ખૂબ જોરથી ઘસવાનું ટાળો.
સ્નાન કર્યા પછી ત્વચા પર મોઇશ્ચરાઇઝર લગાવો.
શુષ્ક ત્વચા ધરાવતા લોકોએ હળવા અને સુગંધ વગરના ક્લીન્ઝરનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
બાળકો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને બીમાર વ્યક્તિઓ માટે સ્નાન
નાના બાળકો અને શિશુઓને દરરોજ સંપૂર્ણ સ્નાન કરાવવું જરૂરી નથી. સામાન્ય રીતે અઠવાડિયામાં બે કે ત્રણ વાર સ્નાન પૂરતું હોઈ શકે છે. જોકે, હાથ, ચહેરો અને ડાયપર વિસ્તારની નિયમિત સફાઈ જરૂરી છે.
ગર્ભવતી મહિલાઓ પોતાની સુવિધા પ્રમાણે સ્નાન કરી શકે છે. તેમણે ખૂબ ગરમ પાણીનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ અને ચક્કર આવવાની સમસ્યા હોય તો સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
તાવ કે અન્ય બીમારી દરમિયાન જો શરીરની સ્થિતિ અનુકૂળ હોય તો હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરી શકાય છે. જોકે, વધુ નબળાઈ કે ચક્કર આવતાં હોય તો સ્નાન કરતી વખતે ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
એક્ઝિમા અથવા ડ્રાય સ્કિન ધરાવતા લોકોએ ટૂંકા સમય માટે હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવું જોઈએ. સ્નાન કર્યા પછી તરત મોઇશ્ચરાઇઝર લગાવવાથી ત્વચાની ભેજ જાળવવામાં મદદ મળે છે.
સ્નાન સાથે જોડાયેલી કેટલીક ખાસ સાવચેતીઓ
ભીના વાળમાં સૂવું: ભીના વાળ વધુ નાજુક હોય છે. તે ગૂંચવાઈ શકે છે અને તૂટી શકે છે. તેથી સૂતાં પહેલાં વાળ શક્ય હોય ત્યાં સુધી સૂકવી લેવા જોઈએ.
કસરત પછી સ્નાન: કસરત કર્યા બાદ શરીરનું તાપમાન અને શ્વાસ સામાન્ય થવા માટે થોડી મિનિટો રાહ જોવી જોઈએ.
પરસેવો થયા બાદ: ખૂબ ઠંડા પાણીથી તરત સ્નાન કરવાને બદલે પહેલાં શરીરને સામાન્ય થવા દેવું જોઈએ.
જમ્યા બાદ: ભારે ભોજન લીધા પછી તરત ખૂબ ગરમ પાણીથી લાંબું સ્નાન કરવાથી કેટલાક લોકોને અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે. આરામદાયક લાગે તે પ્રમાણે થોડો સમય રાખી શકાય છે.
આખરે કયો સમય સ્નાન માટે શ્રેષ્ઠ છે?
સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ સવારે કે રાત્રે સ્નાન કરવા માટે કોઈ એક સમય દરેક વ્યક્તિ માટે શ્રેષ્ઠ નથી. સવારે સ્નાન કરવાથી દિવસની શરૂઆત તાજગી સાથે કરી શકાય છે, જ્યારે રાત્રે હુંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવાથી દિવસભરની ગંદકી દૂર થાય છે અને સારી ઊંઘ મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે સ્નાનનો સમય પોતાની દિનચર્યા, હવામાન અને શરીરની જરૂરિયાત પ્રમાણે નક્કી કરવો. સાથે જ પાણીનું તાપમાન યોગ્ય રાખવું અને ત્વચાની કુદરતી ભેજ જળવાઈ રહે તેનું ધ્યાન રાખવું.