દિવાળીના તહેવારની ખરીદી શરૂ થતાં જ ઑનલાઇન શૉપિંગ પ્લેટફોર્મ્સ પર ઓફર્સનો વરસાદ થઈ રહ્યો છે. કપડાં, મોબાઇલ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મીઠાઈ અને ઘરની સજાવટની વસ્તુઓ પર આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટ, કૅશબૅક અને મફત ભેટોની જાહેરાતો જોવા મળી રહી છે. જોકે, ખરીદીના આ ઉત્સાહ વચ્ચે સાઇબર ઠગો પણ સક્રિય થઈ ગયા છે. નકલી વેબસાઇટ, શંકાસ્પદ લિંક્સ, ફેક કસ્ટમર કેર અને રિફંડની લાલચ આપીને લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવામાં આવી રહી છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં ગ્રાહકો પેમેન્ટ કર્યા પછી પણ સામાન મેળવતા નથી, જ્યારે અન્ય કિસ્સાઓમાં ઠગો OTP, UPI PIN અને બેંકિંગ વિગતો મેળવીને ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી લે છે. ત્યારે દિવાળીની ખરીદી કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? કયા 10 પ્રકારના સ્કેમથી સાવચેત રહેવું અને છેતરપિંડી થાય તો તરત શું કરવું? જાણો સંપૂર્ણ માહિતી.
તહેવારોમાં સાઇબર ઠગો વધુ સક્રિય કેમ બને છે?
દિવાળી દરમિયાન ઑનલાઇન ખરીદીમાં મોટો વધારો થાય છે. લોકો સસ્તી વસ્તુઓ અને ખાસ ઑફર્સ શોધતા હોય છે. સાઇબર ગુનેગારો આ જ તકનો લાભ ઉઠાવે છે.
ભારે ડિસ્કાઉન્ટ અને મર્યાદિત સમયની ઑફર બતાવીને ગ્રાહકોને ઉતાવળમાં નિર્ણય લેવા મજબૂર કરવામાં આવે છે.
જાણીતી બ્રાન્ડ જેવી દેખાતી નકલી વેબસાઇટ અને એપ બનાવવામાં આવે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર ભ્રામક જાહેરાતો ચલાવીને લોકોને શંકાસ્પદ લિંક પર લઈ જવામાં આવે છે.
કૅશબૅક, ગિફ્ટ અને રિફંડના નામે બેંકિંગ વિગતો મેળવવાનો પ્રયાસ થાય છે.
ડિલિવરી અટકી હોવાનો મેસેજ મોકલીને નકલી પેમેન્ટ લિંક દ્વારા છેતરપિંડી કરવામાં આવે છે.
દિવાળીની ખરીદી દરમિયાન થતા 10 મોટા સાઇબર સ્કેમ
1. નકલી શૉપિંગ વેબસાઇટ સ્કેમ
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો જાણીતી ઈ-કોમર્સ કંપની જેવી જ દેખાતી નકલી વેબસાઇટ બનાવે છે. તેના પર મોબાઇલ, કપડાં અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવી વસ્તુઓ ખૂબ જ ઓછી કિંમતે વેચાતી હોવાની જાહેરાત કરવામાં આવે છે. ગ્રાહક ઓર્ડર કરીને પેમેન્ટ કરી દે છે, પરંતુ સામાન મળતો નથી અથવા અલગ અને હલકી ગુણવત્તાનો સામાન મોકલવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
હંમેશાં કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા એપ પરથી ખરીદી કરો.
વેબસાઇટનું ડોમેન નામ બરાબર તપાસો.
અસામાન્ય રીતે સસ્તી ઓફરથી સાવચેત રહો.
વેબસાઇટની સંપર્ક વિગતો, રિટર્ન અને રિફંડ પૉલિસી તપાસો.
2. નકલી શૉપિંગ એપનું કૌભાંડ
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો જાણીતી બ્રાન્ડના નામ અને લોગોનો ઉપયોગ કરીને નકલી મોબાઇલ એપ બનાવે છે. ત્યારબાદ WhatsApp અથવા સોશિયલ મીડિયા દ્વારા APK ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવાની લિંક મોકલે છે. એપ ઇન્સ્ટોલ કર્યા પછી તે મોબાઇલની સંવેદનશીલ માહિતી અથવા પરવાનગીઓનો દુરુપયોગ કરી શકે છે.
કેવી રીતે બચવું?
Google Play Store અથવા Apple App Store જેવા સત્તાવાર સ્ટોર પરથી જ એપ ડાઉનલોડ કરો.
એપના ડેવલપરનું નામ અને રિવ્યૂ તપાસો.
અજાણી APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ ન કરો.
એપને બિનજરૂરી પરવાનગીઓ આપવાનું ટાળો.
3. સોશિયલ મીડિયા પર નકલી જાહેરાતો
કેવી રીતે થાય છે?
Instagram, Facebook અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર જાણીતી બ્રાન્ડનાં કપડાં, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને દિવાળીની સજાવટની વસ્તુઓની આકર્ષક જાહેરાતો દેખાય છે. જાહેરાતમાં અસલી કંપનીના ફોટા અને વીડિયોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ લિંક નકલી વેબસાઇટ પર લઈ જાય છે. પેમેન્ટ કર્યા પછી સામાન મળતો નથી અથવા જાહેરાતમાં બતાવેલી વસ્તુથી અલગ પ્રોડક્ટ મોકલવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
જાહેરાત જોઈને તરત ખરીદી ન કરો.
બ્રાન્ડની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઑફરની પુષ્ટિ કરો.
સોશિયલ મીડિયા પેજની જૂની પોસ્ટ્સ અને ગ્રાહકોના રિવ્યૂ તપાસો.
શંકાસ્પદ પેજ પર કાર્ડ અથવા બેંકિંગ વિગતો દાખલ ન કરો.
4. નકલી QR કોડ અને UPI ફ્રોડ
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો ગિફ્ટ, કૅશબૅક અથવા પેમેન્ટ મેળવવાના બહાને QR કોડ મોકલે છે. ગ્રાહક તેને સ્કેન કરીને UPI PIN દાખલ કરે તો તેના ખાતામાંથી પૈસા કપાઈ શકે છે. ઘણી વખત પૈસા મોકલવાના બદલે ઠગો પેમેન્ટ રિક્વેસ્ટ મોકલીને તેને મંજૂર કરાવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
પૈસા મેળવવા માટે QR કોડ સ્કેન કરવાની કે UPI PIN દાખલ કરવાની જરૂર પડતી નથી.
અજાણ્યા વ્યક્તિની પેમેન્ટ રિક્વેસ્ટ સ્વીકારશો નહીં.
પેમેન્ટ પહેલાં સ્ક્રીન પર દર્શાવાતી રકમ અને પ્રાપ્તકર્તાનું નામ તપાસો.
UPI PIN અને OTP કોઈની સાથે શેર ન કરો.
5. નકલી કૅશબૅક અને રિવોર્ડ સ્કેમ
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો બેંક, પેમેન્ટ એપ અથવા શૉપિંગ કંપની તરફથી ઇનામ મળ્યું હોવાનો મેસેજ મોકલે છે. રિવોર્ડ મેળવવા માટે લિંક ખોલવા, ફોર્મ ભરવા અથવા નાની ફી ચૂકવવા કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં વ્યક્તિગત અને નાણાકીય વિગતો ચોરી લેવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
ઑફરની માહિતી સત્તાવાર એપ અથવા વેબસાઇટ પર તપાસો.
ઇનામ મેળવવા માટે અજાણ્યા વ્યક્તિને પૈસા ન મોકલો.
OTP, UPI PIN, CVV અને કાર્ડની વિગતો શેર ન કરો.
6. નકલી ડિલિવરી મેસેજ સ્કેમ
કેવી રીતે થાય છે?
ગ્રાહકને મેસેજ આવે છે કે તેનું પાર્સલ અટકી ગયું છે અથવા સરનામું ખોટું હોવાથી ડિલિવરી થઈ શકતી નથી. મેસેજમાં નાનો ચાર્જ ચૂકવવા માટે લિંક આપવામાં આવે છે. લિંક ખોલતાં નકલી પેજ પર બેંકિંગ વિગતો ભરાવવામાં આવે છે અથવા શંકાસ્પદ એપ ડાઉનલોડ કરાવવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
પાર્સલનું સ્ટેટસ કુરિયર કંપનીની સત્તાવાર એપ અથવા વેબસાઇટ પર તપાસો.
અજાણી લિંકથી ડિલિવરી ચાર્જ ચૂકવશો નહીં.
મેસેજમાં આપેલા નંબરને બદલે કંપનીના સત્તાવાર સંપર્કનો ઉપયોગ કરો.
7. નકલી કસ્ટમર કેર અને રિફંડ સ્કેમ
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો ઇન્ટરનેટ પર નકલી કસ્ટમર કેર નંબર મૂકે છે. ગ્રાહક ફરિયાદ માટે આ નંબર પર સંપર્ક કરે ત્યારે સામેની વ્યક્તિ પોતાને કંપનીનો પ્રતિનિધિ ગણાવે છે. ત્યારબાદ રિફંડ આપવાના નામે સ્ક્રીન શેરિંગ અથવા રિમોટ ઍક્સેસ એપ ઇન્સ્ટોલ કરાવે છે. આ રીતે મોબાઇલ અને નાણાકીય માહિતીનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે.
કેવી રીતે બચવું?
કસ્ટમર કેર નંબર કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી જ મેળવો.
રિફંડ મેળવવા માટે UPI PIN કે OTP આપવાની જરૂર નથી.
અજાણ્યા વ્યક્તિને સ્ક્રીન શેરિંગ અથવા રિમોટ ઍક્સેસ ન આપો.
ગૂગલ સર્ચમાં મળેલા દરેક કસ્ટમર કેર નંબર પર વિશ્વાસ ન કરો.
8. દિવાળી લકી ડ્રો અને ગિફ્ટ સ્કેમ
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો મેસેજ અથવા ફોન દ્વારા જણાવે છે કે તમે દિવાળી લકી ડ્રોમાં મોંઘી ભેટ, મોબાઇલ કે અન્ય ઇનામ જીત્યા છો. ઇનામ મેળવવા માટે ટેક્સ, પ્રોસેસિંગ ફી અથવા ડિલિવરી ચાર્જના નામે પૈસા માંગવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
ઇનામ જીત્યાના અજાણ્યા મેસેજ પર વિશ્વાસ ન કરો.
કોઈ પણ ઇનામ માટે પૈસા ચૂકવતાં પહેલાં તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરો.
વ્યક્તિગત વિગતો અને બેંકિંગ માહિતી આપશો નહીં.
9. નકલી સેલર અને એડવાન્સ પેમેન્ટ સ્કેમ
કેવી રીતે થાય છે?
સોશિયલ મીડિયા અથવા અન્ય ઑનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર કેટલાક લોકો ફટાકડા, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સજાવટની વસ્તુઓ પર ભારે ડિસ્કાઉન્ટ આપવાની જાહેરાત કરે છે. ઓર્ડર બુક કરવા માટે એડવાન્સ પેમેન્ટ માંગવામાં આવે છે. પૈસા મળ્યા પછી સેલર સંપર્ક બંધ કરી દે છે અથવા નકલી ઓર્ડર વિગતો મોકલે છે.
કેવી રીતે બચવું?
અજાણ્યા સેલરને સીધું એડવાન્સ પેમેન્ટ ન કરો.
સેલરની વિશ્વસનીયતા અને જૂના ગ્રાહકોના રિવ્યૂ તપાસો.
શક્ય હોય ત્યાં સુરક્ષિત પેમેન્ટ વિકલ્પ પસંદ કરો.
અસામાન્ય રીતે સસ્તી ઑફરથી સાવચેત રહો.
10. WhatsApp પર નકલી મેસેજ અને ગિફ્ટ લિંક
કેવી રીતે થાય છે?
ઠગો WhatsApp પર દિવાળી શુભેચ્છા, ગિફ્ટ વાઉચર અથવા ખાસ ડિસ્કાઉન્ટના નામે લિંક મોકલે છે. આ મેસેજને વધુ લોકોને ફોરવર્ડ કરવાનું પણ કહેવામાં આવે છે. લિંક ખોલતાં નકલી વેબસાઇટ પર લઈ જઈને વ્યક્તિગત માહિતી ભરાવવામાં આવે છે અથવા શંકાસ્પદ ફાઇલ ડાઉનલોડ કરાવવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બચવું?
અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો.
તપાસ કર્યા વિના મેસેજ અન્ય લોકોને ફોરવર્ડ ન કરો.
અજાણી APK અથવા ફાઇલ ડાઉનલોડ ન કરો.
ગિફ્ટ અને ઑફરની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પુષ્ટિ કરો.
ઑનલાઇન ખરીદી કરતી વખતે યાદ રાખો આ 6 સુરક્ષા નિયમો
સત્તાવાર પ્લેટફોર્મ પસંદ કરો: ખરીદી માટે જાણીતી અને વિશ્વસનીય વેબસાઇટ અથવા એપનો જ ઉપયોગ કરો.
OTP અને UPI PIN ગુપ્ત રાખો: બેંક, કંપની કે કસ્ટમર કેરનો કોઈ કર્મચારી આ વિગતો માગે તો પણ આપશો નહીં.
અજાણી લિંકથી દૂર રહો: WhatsApp, SMS અને સોશિયલ મીડિયા પર મળતી શંકાસ્પદ લિંક ખોલશો નહીં.
QR કોડથી સાવચેત રહો: પૈસા મેળવવા માટે QR કોડ સ્કેન કરવાની કે UPI PIN નાખવાની જરૂર હોતી નથી.
ખરીદી પહેલાં તપાસ કરો: ડિસ્કાઉન્ટ, સેલર, રિવ્યૂ, રિટર્ન પૉલિસી અને વેબસાઇટનું સરનામું ચકાસો.
ફોન અને પેમેન્ટ સુરક્ષિત રાખો: મોબાઇલમાં સોફ્ટવેર અપડેટ રાખો, અજાણી એપ ઇન્સ્ટોલ ન કરો અને બેંક ટ્રાન્ઝેક્શનના એલર્ટ ચાલુ રાખો.
સાઇબર ફ્રોડ થાય તો તરત શું કરવું?
જો તમારી સાથે ઑનલાઇન છેતરપિંડી થઈ જાય તો સમય બગાડ્યા વગર નીચેના પગલાં લો:
તરત જ 1930 નંબર પર કૉલ કરીને સાઇબર નાણાકીય છેતરપિંડીની જાણ કરો.
સત્તાવાર નેશનલ સાઇબર ક્રાઇમ પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો.
તમારી બેંકના સત્તાવાર હેલ્પલાઇન નંબર પર સંપર્ક કરીને શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શનની જાણ કરો અને જરૂરી હોય તો કાર્ડ, UPI અથવા નેટબેન્કિંગ બ્લૉક કરાવો.
ટ્રાન્ઝેક્શન ID, SMS, ફોન નંબર, WhatsApp મેસેજ, વેબસાઇટ લિંક અને સ્ક્રીનશૉટ જેવા પુરાવા સાચવી રાખો.
જરૂર પડે તો નજીકના પોલીસ સ્ટેશન અથવા સાઇબર ક્રાઇમ પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવો.
જો શંકાસ્પદ એપ ઇન્સ્ટોલ કરી હોય તો તેનો ઉપયોગ બંધ કરો અને સુરક્ષિત ડિવાઇસ પરથી જરૂરી પાસવર્ડ તથા બેંકિંગ સુરક્ષા વિગતો બદલો.
દિવાળીની ખુશી પર સાઇબર ઠગોની નજર ન પડે!
દિવાળી ખુશીઓ, ખરીદી અને ભેટોનો તહેવાર છે. પરંતુ આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટ અને મફત ભેટોની લાલચમાં અજાણી લિંક ખોલવી કે ઉતાવળમાં પેમેન્ટ કરવું ભારે પડી શકે છે. થોડી સાવચેતી રાખીને અને સત્તાવાર પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને ઑનલાઇન છેતરપિંડીથી બચી શકાય છે. યાદ રાખો, તમારી બેંકિંગ વિગતો, OTP અને UPI PINની સુરક્ષા તમારી પોતાની જવાબદારી છે.