દુનિયાની સૌથી સુંદર મહિલાઓમાં સ્થાન મેળવનારી અને ભારતીય સિનેમાને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ અપાવનારી અભિનેત્રી ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચન આજે પોતાનો 53મો જન્મદિવસ ઉજવી રહી છે. મિસ વર્લ્ડનો તાજ જીતવાથી લઈને બોલિવૂડની સફળ અભિનેત્રી બનવા સુધીની તેની સફર અનેક યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ રહી છે. 'હમ દિલ દે ચૂકે સનમ', 'તાલ', 'દેવદાસ', 'જોધા અકબર' અને 'ધૂમ 2' જેવી ફિલ્મોમાં પોતાના અભિનયથી તેણે દર્શકોના દિલમાં ખાસ સ્થાન બનાવ્યું છે. એટલું જ નહીં, હોલીવુડની ફિલ્મોમાં કામ કરીને પણ તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનું નામ રોશન કર્યું છે. જોકે, એક સમયની બોલિવૂડની ટોચની અભિનેત્રી હવે પસંદગીની ફિલ્મોમાં જ જોવા મળે છે. ત્યારે તેના જન્મદિવસે જાણીએ તેની મોડેલિંગથી ફિલ્મો સુધીની સફર, આંતરરાષ્ટ્રીય સફળતા અને ફિલ્મોથી વધતા અંતર પાછળની કહાની.
ફિલ્મોની ઓફર વચ્ચે અભ્યાસ અને મિસ ઇન્ડિયાને આપી પ્રાથમિકતા
ઐશ્વર્યા રાયની સફળતાની શરૂઆત ફિલ્મોથી નહીં, પરંતુ મોડેલિંગની દુનિયાથી થઈ હતી. વર્ષ 1991માં તેણે ફોર્ડ સુપરમોડલ સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો હતો. ત્યારબાદ અનેક જાણીતી બ્રાન્ડની જાહેરાતો અને ફેશન મેગેઝિનોમાં તેની હાજરી જોવા મળી હતી.
ઐશ્વર્યાએ એક ઇન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું હતું કે મિસ ઇન્ડિયા અને મિસ વર્લ્ડ સ્પર્ધામાં ભાગ લેતાં પહેલાં જ તેને ફિલ્મોની અનેક ઓફર મળી ચૂકી હતી. જોકે, તેણે તે સમયે ફિલ્મોમાં પ્રવેશ કરવાને બદલે અભ્યાસ અને મિસ ઇન્ડિયા સ્પર્ધાને પ્રાથમિકતા આપી હતી.
તેના જણાવ્યા અનુસાર, જો તેણે મિસ ઇન્ડિયા સ્પર્ધામાં ભાગ ન લીધો હોત, તો આમિર ખાન સાથેની ફિલ્મ 'રાજા હિન્દુસ્તાની' તેની પહેલી ફિલ્મ બની શકતી હતી. જોકે, બાદમાં આ ફિલ્મમાં કરિશ્મા કપૂર જોવા મળી હતી.
ઐશ્વર્યા અભ્યાસ અધવચ્ચે છોડીને ફિલ્મોમાં આવવા માગતી નહોતી. તે પોતાના નિર્ણયથી યુવાનોને ખોટો સંદેશ આપવા પણ ઇચ્છતી નહોતી.
1994માં મિસ વર્લ્ડ બનીને ભારતનું નામ રોશન કર્યું
વર્ષ 1994 ઐશ્વર્યા રાયના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક સાબિત થયું. તેણે મિસ ઇન્ડિયા સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો હતો, જેમાં સુષ્મિતા સેન વિજેતા બની હતી અને ઐશ્વર્યા બીજા સ્થાને રહી હતી.
ત્યારબાદ દક્ષિણ આફ્રિકાના સન સિટીમાં યોજાયેલી મિસ વર્લ્ડ સ્પર્ધામાં તેણે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. દુનિયાના 86 દેશોની સ્પર્ધકો વચ્ચે ઐશ્વર્યાએ મિસ વર્લ્ડ 1994નો ખિતાબ જીત્યો હતો.
આ જીત સાથે તે રાતોરાત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં આવી ગઈ હતી. રીટા ફારિયા બાદ મિસ વર્લ્ડનો ખિતાબ જીતનારી તે બીજી ભારતીય મહિલા બની હતી. આ સફળતાએ તેના માટે મોડેલિંગ, ફેશન અને ફિલ્મોની દુનિયાના દરવાજા ખોલી દીધા હતા.
'હમ દિલ દે ચૂકે સનમ'થી બદલાઈ ફિલ્મી કારકિર્દી
મિસ વર્લ્ડ બન્યા બાદ ઐશ્વર્યાએ 1997માં મણિરત્નમની તમિલ ફિલ્મ 'ઇરુવર'થી અભિનયની શરૂઆત કરી હતી. ત્યારબાદ તે બોબી દેઓલ સાથે હિન્દી ફિલ્મ 'ઔર પ્યાર હો ગયા'માં જોવા મળી હતી.
જોકે, તેની કારકિર્દીને સાચી ઓળખ 1999માં આવેલી સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ 'હમ દિલ દે ચૂકે સનમ'થી મળી હતી. સલમાન ખાન અને અજય દેવગન સાથેની આ ફિલ્મમાં નંદિનીના પાત્રને દર્શકોએ ખૂબ પસંદ કર્યું હતું.
એ જ વર્ષે સુભાષ ઘઈની ફિલ્મ 'તાલ'માં પણ તેના અભિનયની પ્રશંસા થઈ હતી. ત્યારબાદ 'મોહબ્બતેં', 'જોશ' અને 'દેવદાસ' જેવી ફિલ્મોએ તેને બોલિવૂડની ટોચની અભિનેત્રીઓમાં સ્થાન અપાવ્યું.
ખાસ કરીને 2002માં આવેલી 'દેવદાસ'માં પારોના પાત્રે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નવી ઓળખ આપી. આ ફિલ્મ કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પણ પ્રદર્શિત થઈ હતી.
કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલથી હોલીવુડ સુધી પહોંચ્યો જલવો
ઐશ્વર્યા રાયે ભારતીય ફિલ્મો ઉપરાંત આંતરરાષ્ટ્રીય સિનેમામાં પણ પોતાની ઓળખ બનાવી હતી. 2003માં તે કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલની જ્યુરીમાં સામેલ થનારી પ્રથમ ભારતીય અભિનેત્રી બની હતી.
ત્યારબાદ તેણે અંગ્રેજી ફિલ્મોમાં પણ કામ શરૂ કર્યું. 2004માં આવેલી 'બ્રાઇડ એન્ડ પ્રેજ્યુડિસ'માં તેણે લલિતા બક્ષીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મથી તેને પશ્ચિમી દેશોમાં પણ ઓળખ મળી.
ત્યારબાદ 'ધ મિસ્ટ્રેસ ઑફ સ્પાઇસિસ', 'પ્રોવોક્ડ', 'ધ લાસ્ટ લીજન' અને 'ધ પિંક પેન્થર 2' જેવી ફિલ્મોમાં કામ કરીને તેણે પોતાની આંતરરાષ્ટ્રીય કારકિર્દીને આગળ વધારી હતી.
2004માં ટાઇમ મેગેઝિનની વિશ્વની 100 સૌથી પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓની યાદીમાં પણ તેનો સમાવેશ થયો હતો.
'ટ્રોય' અને 'રશ અવર' જેવી ફિલ્મોની ઓફર પણ ઠુકરાવી
ઐશ્વર્યા રાયની કારકિર્દી સાથે જોડાયેલી એક રસપ્રદ વાત એ છે કે તેને અનેક મોટી હોલીવુડ ફિલ્મોમાં કામ કરવાની તક મળી હતી, પરંતુ વ્યસ્ત સમયપત્રકને કારણે તે આ ફિલ્મોનો ભાગ બની શકી નહોતી.
તેના જણાવ્યા અનુસાર, બ્રાડ પિટની ફિલ્મ 'ટ્રોય'માં હેલનના પાત્ર માટે તેનું નામ ચર્ચામાં હતું. આ ઉપરાંત 'રશ અવર' ફ્રેન્ચાઇઝી માટે પણ તેનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો.
વિલ સ્મિથની 'હેનકોક' અને 'સેવન પાઉન્ડ્સ' જેવી ફિલ્મો માટે પણ તેની સાથે વાતચીત થઈ હતી.
જોકે, તે સમયે ભારતીય ફિલ્મોમાં સતત વ્યસ્ત રહેવાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મોના શૂટિંગ માટે સમય કાઢવો મુશ્કેલ બનતો હતો. આથી તેણે કેટલીક મોટી ઓફરો સ્વીકારી નહોતી.
લગ્ન અને માતૃત્વ બાદ ફિલ્મોમાંથી લીધો વિરામ
2007માં ઐશ્વર્યા રાયે અભિનેતા અભિષેક બચ્ચન સાથે લગ્ન કર્યા હતા. ત્યારબાદ 2011માં દીકરી આરાધ્યાનો જન્મ થયો હતો.
દીકરીના જન્મ બાદ તેણે ફિલ્મોમાંથી લાંબો વિરામ લીધો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન તેણે પોતાના પરિવાર અને માતૃત્વને પ્રાથમિકતા આપી હતી.
2015માં 'જઝ્બા' ફિલ્મથી તેણે ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી. ત્યારબાદ 'સરબજીત', 'એ દિલ હૈ મુશ્કિલ' અને 'ફન્ને ખાં' જેવી ફિલ્મોમાં જોવા મળી હતી.
ખાસ કરીને 'એ દિલ હૈ મુશ્કિલ'માં સબા નામના પાત્રમાં તેના અંદાજની ખૂબ ચર્ચા થઈ હતી.
'પોન્નિયિન સેલ્વન'થી ફરી સાબિત કરી અભિનય ક્ષમતા
હિન્દી ફિલ્મોમાં ઓછી સક્રિયતા વચ્ચે ઐશ્વર્યાએ દક્ષિણ ભારતીય સિનેમામાં શાનદાર વાપસી કરી હતી.
2022માં મણિરત્નમની ફિલ્મ 'પોન્નિયિન સેલ્વન: પાર્ટ 1' રિલીઝ થઈ હતી. તેમાં ઐશ્વર્યાએ નંદિનીનું જટિલ અને મહત્વપૂર્ણ પાત્ર ભજવ્યું હતું. ફિલ્મનો બીજો ભાગ 2023માં રિલીઝ થયો હતો.
આ બંને ફિલ્મોમાં તેના અભિનયની પ્રશંસા થઈ હતી. ખાસ કરીને નંદિનીના પાત્રમાં તેની અભિનય ક્ષમતા અને પડદા પરની હાજરીએ દર્શકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.
આ ફિલ્મોએ સાબિત કર્યું કે લાંબા વિરામ બાદ પણ ઐશ્વર્યા પડદા પર પોતાની મજબૂત હાજરી નોંધાવી શકે છે.
શું બોલિવૂડમાં ઐશ્વર્યા માટે દમદાર ભૂમિકાઓ ઓછી થઈ ગઈ છે?
ઐશ્વર્યાની કારકિર્દીનો સૌથી ચર્ચાસ્પદ પ્રશ્ન એ છે કે એક સમયની ટોચની અભિનેત્રી હવે ફિલ્મોમાં ઓછી કેમ જોવા મળે છે?
તેની પાછળ એક કરતાં વધુ કારણો હોઈ શકે છે. દીકરીના જન્મ બાદ તેણે પરિવારને સમય આપવાનું પસંદ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત તે પોતાની પસંદગી મુજબ જ ફિલ્મો કરવા માગે છે.
2023માં કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ દરમિયાન તેને હિન્દી સિનેમામાં મહિલાઓ માટે વધુ જટિલ અને દમદાર પાત્રો લખવામાં આવે છે કે નહીં તે અંગે સવાલ પૂછવામાં આવ્યો હતો. તેના જવાબમાં તેણે સ્વીકાર્યું હતું કે સર્જનાત્મક ક્ષેત્રમાં કામ કરતા લોકોએ પોતાને આવા પ્રશ્નો પૂછવા જોઈએ. સાથે જ તેણે મણિરત્નમ જેવા ફિલ્મ નિર્દેશકોની પ્રશંસા કરી હતી, જેઓ મહિલાઓ માટે મજબૂત પાત્રો તૈયાર કરે છે.
આથી તેની કારકિર્દીમાં ફિલ્મોની સંખ્યા ઓછી થવાનું કારણ માત્ર ફિલ્મોની ઓફર ન મળવી છે એવું કહી શકાય નહીં. તેની પોતાની પસંદગી, પરિવારની જવાબદારીઓ અને પડકારજનક ભૂમિકાઓની અપેક્ષા પણ મહત્વ ધરાવે છે.
પદ્મશ્રીથી લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન સુધીની સફર
ઐશ્વર્યા રાયનું યોગદાન માત્ર ફિલ્મો પૂરતું સીમિત નથી. વર્ષ 2009માં ભારત સરકારે તેને પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરી હતી. જ્યારે 2012માં ફ્રાન્સ સરકારે તેને ઓર્ડર ઑફ આર્ટ્સ એન્ડ લેટર્સથી નવાજી હતી.
કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલના રેડ કાર્પેટ પર તેની હાજરી આજે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયાનું ધ્યાન ખેંચે છે. લોરિયલ પેરિસ જેવી વૈશ્વિક બ્રાન્ડ સાથે જોડાણને કારણે પણ તેની ઓળખ વિશ્વભરમાં જળવાઈ રહી છે.
સુંદરતાથી આગળ પોતાની અલગ ઓળખ બનાવનાર અભિનેત્રી
ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચનની સફર માત્ર મિસ વર્લ્ડનો તાજ જીતવાથી લઈને બોલિવૂડમાં સફળ થવા સુધીની નથી. તેણે ભારતીય સિનેમામાં વિવિધ પ્રકારનાં પાત્રો ભજવ્યાં, આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મોમાં કામ કર્યું અને વૈશ્વિક મંચો પર ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું.
આજે તેની ફિલ્મોની સંખ્યા ભલે ઓછી હોય, પરંતુ તેની લોકપ્રિયતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ હજુ પણ મજબૂત છે. તેની કારકિર્દી એ પણ દર્શાવે છે કે સફળતા માત્ર કેટલી ફિલ્મો કરવામાં આવી તેના આધારે નક્કી થતી નથી, પરંતુ કલાકાર પોતાની શરતો પર કેવી રીતે આગળ વધે છે તેના આધારે પણ નક્કી થાય છે.
53 વર્ષની ઉંમરે પણ ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચન ભારતીય સિનેમાની સૌથી ચર્ચિત અને ઓળખીતી અભિનેત્રીઓમાંની એક છે.