કેન્દ્રીય માહિતી પંચ (CIC) દ્વારા UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષાના પરિણામોમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ ભલામણ કરવામાં આવી છે. અત્યાર સુધી UPSCના પરિણામોમાં ઉમેદવાર કઈ મુખ્ય અનામત શ્રેણી જેવી કે SC, ST અથવા OBCમાં આવે છે તેની જ માહિતી જાહેર કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે CICએ સૂચન કર્યું છે કે ઉમેદવારની મુખ્ય શ્રેણી સાથે તેની પેટા જ્ઞાતિ (Sub-caste)ની વિગતો પણ અંતિમ પસંદગી યાદીમાં દર્શાવવામાં આવે.
આ ભલામણ પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે અનામત નીતિનો લાભ સમાજના તમામ પછાત વર્ગો સુધી સમાન રીતે પહોંચી રહ્યો છે કે નહીં તેનું સચોટ મૂલ્યાંકન થઈ શકે. ઘણી વખત મુખ્ય અનામત શ્રેણીની અંદર અમુક જ જ્ઞાતિઓ વધુ લાભ લઈ જાય છે, જ્યારે અન્ય નાના સમુદાયો પાછળ રહી જાય છે. પેટા જ્ઞાતિની માહિતી જાહેર થવાથી કયા વર્ગોને કેટલો લાભ મળી રહ્યો છે તેનું સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે.
આ મુદ્દો ત્યારે ચર્ચામાં આવ્યો જ્યારે એક વ્યક્તિએ RTI હેઠળ વર્ષ 1995ની UPSC પરીક્ષામાં IAS તરીકે પસંદ થયેલા ઉમેદવારોની જ્ઞાતિવાર માહિતી માગી હતી. જવાબમાં સરકારી વિભાગે જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસે માત્ર SC, ST અને OBC જેવી મુખ્ય શ્રેણીઓનો જ ડેટા ઉપલબ્ધ છે, પેટા જ્ઞાતિ પ્રમાણે કોઈ અલગ માહિતી નથી. ત્યારબાદ CICએ અવલોકન કર્યું કે ભવિષ્યમાં આવી માહિતી જાહેર કરવામાં આવે તો અનામત નીતિનું વધુ સચોટ મૂલ્યાંકન શક્ય બનશે.
CICએ પોતાના આદેશમાં DoPTને સૂચન આપ્યું છે કે પસંદ થયેલા ઉમેદવારોની અંતિમ યાદીમાં મુખ્ય શ્રેણી સાથે પેટા જ્ઞાતિની વિગતો પણ સામેલ કરવામાં આવે. માહિતી પંચનું માનવું છે કે આથી સરકારને સામાજિક ન્યાય અને અનામત નીતિના અમલને વધુ અસરકારક બનાવવામાં મદદ મળશે. જો આ ભલામણનો અમલ થશે તો UPSCના પરિણામોના ફોર્મેટમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
