સિગારેટનો દરેક કશ ફેફસાં માટે ખતરો, જાણો ધૂમ્રપાનથી શરીર પર થતી અસર

ફેફસાં આપણા શરીરના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગોમાંથી એક છે. તે સતત શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા દ્વારા શરીરના દરેક ભાગ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ સિગારેટનો ધુમાડો ફેફસાં સહિત સમગ્ર શરીર માટે ગંભીર નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

સિગારેટના ધુમાડામાં 7 હજારથી વધુ રસાયણો હોય છે, જેમાં અનેક ઝેરી અને કેન્સર પેદા કરનારા તત્ત્વો સામેલ છે. જ્યારે વ્યક્તિ સિગારેટનો કશ લે છે, ત્યારે આ ધુમાડો શ્વસન માર્ગમાંથી પસાર થઈને ફેફસાંની અંદરની હવાની નાની કોથળીઓ એટલે કે એલ્વિઓલાઈ સુધી પહોંચે છે.

ધૂમ્રપાનના કારણે ફેફસાંમાં બળતરા અને સોજો થઈ શકે છે. સમય જતાં ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા ઘટી શકે છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, સતત ઉધરસ અને કફ જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે. લાંબા સમય સુધી ધૂમ્રપાન કરવાથી COPD સહિતની ગંભીર ફેફસાંની બીમારીઓનું જોખમ પણ વધી શકે છે.

લંગ કેન્સરનું મોટું જોખમ

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા અને અન્ય આરોગ્ય સંસ્થાઓના જણાવ્યા અનુસાર તમાકુનું ધૂમ્રપાન લંગ કેન્સર માટેનું એક મુખ્ય જોખમકારક પરિબળ છે. વિશ્વભરમાં લંગ કેન્સર સૌથી વધુ જોવા મળતા કેન્સરમાંનું એક છે અને કેન્સરથી થતા મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાં તેનો સમાવેશ થાય છે.

CDC અનુસાર લંગ કેન્સરથી થતા લગભગ 10માંથી 9 મૃત્યુ સિગારેટ અથવા સેકન્ડહેન્ડ સ્મોકના સંપર્ક સાથે જોડાયેલા છે. લાંબા સમય સુધી ધૂમ્રપાન કરવાથી ફેફસાંની સામાન્ય રચના અને કાર્યક્ષમતાને નુકસાન પહોંચી શકે છે.

ધૂમ્રપાનની અસર માત્ર ફેફસાં પૂરતી મર્યાદિત નથી

સિગારેટના ધુમાડામાં રહેલા હાનિકારક રસાયણો ફેફસાંમાંથી લોહીમાં પ્રવેશી શકે છે અને શરીરના વિવિધ અંગોને અસર કરી શકે છે. ધૂમ્રપાનથી હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી શકે છે. આ ઉપરાંત મોઢા અને ગળા સહિત શરીરના વિવિધ ભાગોમાં કેન્સરનું જોખમ પણ વધે છે.

તમાકુના ઉપયોગની અસર આંખો, દાંત અને પેઢાંના સ્વાસ્થ્ય તેમજ પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય પર પણ પડી શકે છે. એટલે ધૂમ્રપાનને માત્ર ફેફસાંની સમસ્યા તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.

પેસિવ સ્મોકિંગથી પણ જોખમ

સિગારેટ, બીડી અથવા અન્ય તમાકુના ધુમાડાના સીધા સંપર્કમાં ન આવતી વ્યક્તિ પણ આસપાસના ધુમાડાના કારણે નુકસાન ભોગવી શકે છે. તેને સેકન્ડહેન્ડ અથવા પેસિવ સ્મોકિંગ કહેવામાં આવે છે.

સેકન્ડહેન્ડ સ્મોકના સંપર્કથી શ્વસનતંત્રના ચેપ, હૃદયરોગ, સ્ટ્રોક અને ફેફસાંના કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે. બાળકોમાં તેના કારણે અસ્થમા અને શ્વસનતંત્રની અન્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. બાળકોના ફેફસાંના વિકાસ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તમાકુના ધુમાડાનો સંપર્ક માતા અને બાળક બંને માટે નુકસાનકારક બની શકે છે.

ઓછી સિગારેટ પણ સંપૂર્ણપણે સલામત નથી

દિવસમાં માત્ર એક કે બે સિગારેટ પીવાથી પણ શરીર હાનિકારક રસાયણોના સંપર્કમાં આવે છે. માત્ર સિગારેટની સંખ્યા ઘટાડવાથી ધૂમ્રપાન સાથે સંકળાયેલા સ્વાસ્થ્ય જોખમો સંપૂર્ણપણે દૂર થતા નથી. સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ ધૂમ્રપાન સંપૂર્ણપણે છોડી દેવું સૌથી અસરકારક પગલું છે.

સ્મોકિંગ છોડ્યા પછી શરીરમાં સુધારો શરૂ થાય છે

ધૂમ્રપાન છોડ્યા બાદ શરીર પોતાની રિકવરીની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે. CDC અનુસાર ધૂમ્રપાન છોડ્યાના થોડા સમય બાદ જ શરીરમાં સકારાત્મક ફેરફારો શરૂ થઈ જાય છે.

લગભગ 24 કલાકમાં લોહીમાં નિકોટિનનું સ્તર શૂન્ય સુધી પહોંચી શકે છે. થોડા દિવસોમાં લોહીમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડનું સ્તર ધૂમ્રપાન ન કરનાર વ્યક્તિના સ્તર સુધી ઘટી શકે છે.

સમય જતાં ઉધરસ અને શ્વાસ લેવામાં થતી તકલીફમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. લાંબા ગાળે હૃદયરોગ, સ્ટ્રોક, COPD અને લંગ કેન્સર સહિત અનેક ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ પણ ઘટે છે.

ધૂમ્રપાન છોડ્યા બાદ ફેફસાં કેટલા પ્રમાણમાં સ્વસ્થ થાય છે તે વ્યક્તિએ કેટલા સમય સુધી અને કેટલી માત્રામાં ધૂમ્રપાન કર્યું હતું તેમજ ફેફસાંને કેટલું નુકસાન થયું છે તેના પર આધાર રાખે છે. કેટલાક નુકસાન સમય જતાં સુધરી શકે છે, જ્યારે લાંબા સમયના ધૂમ્રપાનથી થયેલું કેટલાક પ્રકારનું નુકસાન કાયમી પણ હોઈ શકે છે.

આથી ફેફસાંને સ્વસ્થ રાખવા માટે ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું જરૂરી છે. ધૂમ્રપાન છોડવાનો નિર્ણય કોઈપણ ઉંમરે સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક બની શકે છે.