રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા 7 ઓક્ટોબરે રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ વધારા બાદ રેપો રેટ 5.25 ટકાથી વધીને 5.50 ટકા થયો છે. ફેબ્રુઆરી 2023 બાદ પહેલીવાર RBIએ રેપો રેટમાં વધારો કર્યો છે. રેપો રેટ વધારાની અસર લોનની સાથે બેંકની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર પણ જોવા મળી શકે છે.
રેપો રેટ વધવાથી લોનના વ્યાજદરમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે, પરંતુ બીજી તરફ FDમાં રોકાણ કરનારા લોકોને વધેલા વ્યાજદરનો લાભ મળી શકે છે.
FDના વ્યાજદરમાં વધારો કેમ થઈ શકે?
બેંકોના વ્યાજદર પર રેપો રેટની સીધી કે પરોક્ષ અસર પડે છે. RBI દ્વારા રેપો રેટ વધારવામાં આવે ત્યારે બેંકો માટે નાણાં મેળવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં બેંકો લોનના વ્યાજદરની સાથે ડિપોઝિટ અને FDના વ્યાજદરમાં પણ ફેરફાર કરી શકે છે.
જોકે, રેપો રેટમાં વધારો થતાં જ FDના દરમાં તરત વધારો થાય તે જરૂરી નથી. બેંકો ડિપોઝિટની જરૂરિયાત, લોનની માંગ, બજારની સ્થિતિ અને પોતાની નાણાકીય સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ FDના દરમાં ફેરફાર કરે છે.
સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોમાં FDના દર ઊંચા
હાલમાં FD પર સૌથી આકર્ષક વ્યાજદર આપતી બેંકોમાં સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો આગળ છે. કેટલીક સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો વરિષ્ઠ નાગરિકોને 8.50 ટકા સુધીના વ્યાજદરની ઓફર કરી રહી છે.
સામાન્ય રીતે સિનિયર સિટિઝન્સને સામાન્ય ગ્રાહકો કરતાં થોડું વધારે વ્યાજ આપવામાં આવે છે. જોકે, FDની અવધિ પ્રમાણે વ્યાજદર અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.
પ્રાઈવેટ બેંકોમાં FDના વ્યાજદર
પ્રાઈવેટ બેંકોમાં પણ સિનિયર સિટિઝન્સ માટે આકર્ષક વ્યાજદર જોવા મળી રહ્યા છે. ઉપલબ્ધ દરો અનુસાર DCB બેંકમાં મહત્તમ 8 ટકા, બંધન બેંકમાં 7.95 ટકા અને ઇન્ડસઇન્ડ બેંક તથા યસ બેંકમાં 7.75 ટકા સુધી વ્યાજ મળી શકે છે.
આ સિવાય IDFC FIRST Bankમાં 7.35 ટકા, Kotak Mahindra Bankમાં 7.15 ટકા અને HDFC Bank તથા ICICI Bankમાં 7.10 ટકા સુધીના વ્યાજદર ઉપલબ્ધ છે.
સરકારી બેંકોમાં કેટલું વ્યાજ મળે છે?
સરકારી બેંકોની વાત કરીએ તો Bank of Indiaમાં સિનિયર સિટિઝન્સ માટે મહત્તમ વ્યાજદર 7.45 ટકા સુધી છે. Bank of Baroda અને Central Bank of Indiaમાં 7.25 ટકા સુધી વ્યાજ મળી શકે છે.
Indian Bankમાં 7.15 ટકા, જ્યારે Canara Bank, Indian Overseas Bank અને Punjab National Bankમાં 7.10 ટકા સુધીના દર જોવા મળે છે. SBI અને Union Bank of Indiaમાં મહત્તમ વ્યાજદર 7.05 ટકા સુધી છે.
ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે આ વ્યાજદર FDની ચોક્કસ અવધિ, ગ્રાહકની કેટેગરી અને બેંકની હાલની નીતિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
નવી FD કરાવતા પહેલાં થોડી રાહ જોવી યોગ્ય?
રેપો રેટમાં વધારો થયા બાદ બેંકો FDના વ્યાજદરમાં ફેરફાર કરે તેની રાહ જોવી કેટલાક રોકાણકારો માટે ફાયદાકારક બની શકે છે. બેંકોને નવા વ્યાજદર જાહેર કરવામાં થોડા અઠવાડિયા લાગી શકે છે.
જો તમે હાલમાં નવી FD કરાવવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો વિવિધ બેંકોના નવા FD રેટની તુલના કર્યા બાદ રોકાણ કરવાનો નિર્ણય લઈ શકો છો. વ્યાજદરમાં માત્ર થોડા દશાંશ ટકાનો તફાવત પણ લાંબા ગાળે મોટી રકમ પર નોંધપાત્ર વળતરનો તફાવત ઉભો કરી શકે છે.
જૂની FD ધરાવતા ગ્રાહકોનું શું?
જો તમારી FD પહેલેથી જ ચાલી રહી છે અને તે ફિક્સ્ડ રેટ પર છે, તો સામાન્ય રીતે તમને FD કરતી વખતે નક્કી થયેલા વ્યાજદર પ્રમાણે જ વળતર મળતું રહેશે. રેપો રેટમાં વધારો તમારી હાલની FDના નક્કી કરાયેલા દરને આપમેળે બદલી નાખતો નથી.
જોકે, FD મેચ્યોર થયા બાદ તેને રિન્યૂ કરાવતી વખતે નવા વ્યાજદરનો લાભ મળી શકે છે.
‘FD Laddering’ બની શકે છે ઉપયોગી
વ્યાજદરમાં ફેરફારની સ્થિતિમાં રોકાણકારો માટે FD Laddering એક ઉપયોગી વ્યૂહરચના બની શકે છે. આ પદ્ધતિમાં આખી રકમ એક જ FDમાં રોકવાને બદલે તેને અલગ-અલગ ભાગોમાં વહેંચીને જુદી જુદી અવધિની FDમાં રોકાણ કરવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, તમારી પાસે મોટી રકમ હોય તો તેને એક જ લાંબા ગાળાની FDમાં રોકવાને બદલે અલગ-અલગ મેચ્યોરિટી ધરાવતી FDમાં વહેંચી શકાય. આ રીતે સમયાંતરે FD મેચ્યોર થતી રહે છે અને તે સમયે ઉપલબ્ધ નવા તથા વધુ સારા વ્યાજદરે ફરી રોકાણ કરવાની તક મળી શકે છે.
આ પદ્ધતિનો બીજો ફાયદો એ છે કે ઇમરજન્સી સમયે આખી FD તોડવાની જરૂર પડતી નથી અને મેચ્યોર થયેલી રકમમાંથી જરૂરિયાત પૂરી કરી શકાય છે.
રોકાણકારો માટે શું સમજવું જરૂરી?
RBIના રેપો રેટ વધારાથી FD રોકાણકારો માટે આગામી સમયમાં વધુ સારા વ્યાજદરની શક્યતા ઊભી થઈ છે. જોકે, માત્ર રેપો રેટ વધ્યો છે એટલે તરત FD કરવી કે રોકવી એવો નિર્ણય લેવાને બદલે બેંકોના નવા વ્યાજદર, FDની અવધિ, વળતર અને તમારી નાણાકીય જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લેવો વધુ યોગ્ય રહેશે.