નવરાત્રિના પર્વને હવે ગણતરીના દિવસો બાકી છે ત્યારે ગરબા આયોજકો માટે ફાયર સેફ્ટીને લઈને મહત્વની સૂચનાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને AC ડોમ, પંડાલ અને ટેમ્પરરી સ્ટ્રક્ચરમાં ગરબાનું આયોજન કરનારા આયોજકોએ ફાયર સેફ્ટી સંબંધિત મંજૂરી લેવી ફરજિયાત રહેશે.
ફાયર વિભાગની મંજૂરી વિના ગરબા કાર્યક્રમનું આયોજન કરી શકાશે નહીં. આયોજકોએ રાજ્ય સરકારના ઓનલાઈન પોર્ટલ પર અરજી કરીને Temporary Structure માટે Fire Safety Certificate Approval મેળવવાનું રહેશે.
અધિકારીઓ સ્થળ પર જઈને કરશે ચકાસણી
અરજી મળ્યા બાદ ફાયર વિભાગના અધિકારીઓ સ્થળ પર જઈને તમામ સુરક્ષા વ્યવસ્થાની તપાસ કરશે. ખાસ કરીને AC ડોમમાં Emergency Exit, ઇલેક્ટ્રિકલ વાયરિંગ, ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશર, ડોમની રચના અને આગથી બચાવની વ્યવસ્થા ચકાસવામાં આવશે.
આ ચકાસણી દરમિયાન ફોટોગ્રાફી અને વીડિયોગ્રાફી પણ કરવામાં આવશે. જરૂરી દસ્તાવેજોની હાર્ડ કોપી પણ લેવામાં આવશે.
જો સ્થળ પર ફાયર સેફ્ટીના નિયમોનું યોગ્ય પાલન થયેલું નહીં હોય તો ફાયર વિભાગ દ્વારા NOC આપવામાં નહીં આવે.
₹300ના સ્ટેમ્પ પેપર પર સોગંદનામું આપવું પડશે
ગરબા આયોજકોએ ફાયર વિભાગની સૂચનાઓનું પાલન કરવાની ખાતરી આપતું ₹300ના સ્ટેમ્પ પેપર પર નોટરાઇઝ્ડ સોગંદનામું રજૂ કરવાનું રહેશે. સોગંદનામા સાથે ફોટોગ્રાફ સહિત જરૂરી પુરાવા પણ જમા કરાવવાના રહેશે.
આ ઉપરાંત માત્ર ફાયર વિભાગની જ નહીં, પરંતુ પોલીસ, ટ્રાફિક અને મહાનગરપાલિકાના સંબંધિત વિભાગોની સૂચનાઓનું પાલન કરીને જરૂરી NOC પણ મેળવવાની રહેશે.
AC ડોમ માટે ખાસ સાવચેતીAC ડોમમાં ગરબા યોજતા આયોજકો માટે ફાયર વિભાગે કેટલીક ખાસ સૂચનાઓ આપી છે.
- ડીઝલ જનરેટર સ્ટેજ અને મુખ્ય મંડપથી સુરક્ષિત અંતરે રાખવાનું રહેશે.
- ઇલેક્ટ્રિકલ વાયરિંગ માટે યોગ્ય PVC કોટેડ વાયરનો ઉપયોગ કરવો પડશે.
- ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમની ચકાસણી માન્યતા પ્રાપ્ત ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયર પાસે કરાવવી પડશે.
- ડોમના પડદા અને કાર્પેટ પર Fire Retardant ટ્રીટમેન્ટ કરાવવી પડશે.
- Emergency Exit અને Exit Gate સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવાના રહેશે.
- No Smoking Zoneના બોર્ડ લગાવવાના રહેશે.
- ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશર ચલાવવાની તાલીમ ધરાવતી વ્યક્તિઓ કાર્યક્રમ દરમિયાન ઉપલબ્ધ રાખવાની રહેશે.
બે Emergency Exit ફરજિયાત
ગરબા પંડાલમાં ઓછામાં ઓછા બે Emergency Exit રાખવાના રહેશે અને બંને એકબીજાથી વિરુદ્ધ દિશામાં હોવા જોઈએ.
Emergency Exitનો રસ્તો કોઈપણ સામાન, સ્ટોલ કે અન્ય અવરોધથી બંધ ન થાય તેની પણ ખાસ કાળજી રાખવાની રહેશે.
આ ઉપરાંત ઇમરજન્સીની સ્થિતિમાં લોકો સરળતાથી બહાર નીકળી શકે તે માટે પેસેજ અને આવવા-જવાના રસ્તા ખુલ્લા રાખવાના રહેશે.
પંડાલની ક્ષમતા કરતાં વધુ લોકોને પ્રવેશ નહીં
આયોજકોએ પંડાલની નિર્ધારિત ક્ષમતા પ્રમાણે જ લોકોને પ્રવેશ આપવાનો રહેશે. વ્યક્તિદીઠ પૂરતી જગ્યા રહે તે રીતે બેઠક અને પ્રવેશ વ્યવસ્થા કરવાની રહેશે.
સીટિંગ વ્યવસ્થામાં નિર્ધારિત અંતરે પેસેજ રાખવો પડશે જેથી ઇમરજન્સીના સમયે લોકો ઝડપથી બહાર નીકળી શકે.
પંડાલની અંદર એવા ફિક્સ પાર્ટીશન કે અવરોધ ઊભા કરી શકાશે નહીં જેના કારણે લોકોની અવરજવર મુશ્કેલ બને.
આગ લાગવાની શક્યતા ધરાવતી વસ્તુઓ પર પ્રતિબંધગરબા પંડાલની અંદર કે સ્ટેજની નજીક જ્વલનશીલ પદાર્થોનો સંગ્રહ કરી શકાશે નહીં.
LPG સિલિન્ડર, રસોઈનો સામાન, ફટાકડા, ધૂમ્રપાનના સાધનો અથવા આગ પકડી શકે તેવી અન્ય સામગ્રી રાખવા પર પ્રતિબંધ રહેશે.
જો રસોઈની વ્યવસ્થા હોય તો તે મુખ્ય ગરબા પંડાલથી સુરક્ષિત અંતરે અને યોગ્ય ફાયર સેફ્ટી વ્યવસ્થા સાથે કરવી પડશે.
માતાજીની મૂર્તિ પાસે દીવા માટે પણ નિયમ
ગરબા સ્થળે માતાજીની મૂર્તિ અથવા ભગવાનની મૂર્તિ પાસે દીવા પ્રગટાવવામાં આવે તો તેની નીચે રેતીનો બેઝ રાખવો ફરજિયાત રહેશે.
આ ઉપરાંત સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન ઓછામાં ઓછો એક જવાબદાર સ્વયંસેવક સતત નજર રાખે તેવી વ્યવસ્થા કરવાની રહેશે.
વાયરિંગમાં બેદરકારી ભારે પડી શકે
પંડાલમાં કરવામાં આવતું તમામ ઇલેક્ટ્રિકલ વાયરિંગ લાગુ પડતા વીજ નિયમો મુજબ કરવાનું રહેશે.
વાયરિંગની ચકાસણી સરકારી રીતે માન્ય ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયર પાસે કરાવવાની રહેશે. વાયરિંગના જોડાણો પણ યોગ્ય ઇન્સ્યુલેશન સાથે કરવાના રહેશે.
ઇલેક્ટ્રિક લાઇટ, બલ્બ, ટ્યુબલાઇટ અથવા અન્ય સાધનોને જ્વલનશીલ પડદા અને ડેકોરેશનથી સુરક્ષિત અંતરે રાખવાના રહેશે.
મુખ્ય ઇલેક્ટ્રિક સ્વીચ બોર્ડ અને જંક્શન બોર્ડ પણ સુરક્ષિત રીતે સ્થાપિત કરવાના રહેશે.
દરેક 100 ચોરસ મીટર માટે ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશરફાયર વિભાગની સૂચનાઓ અનુસાર પંડાલમાં વિસ્તાર પ્રમાણે પૂરતી આગ બુઝાવવાની વ્યવસ્થા રાખવી પડશે.
દર 100 ચોરસ મીટર વિસ્તાર માટે:
- 2 ABC Fire Extinguisher — 6 કિલોની ક્ષમતા
- 2 CO₂ Fire Extinguisher — 4 કિલોની ક્ષમતા
- 200 લીટર પાણી ભરેલું ડ્રમ
- રેતી ભરેલી ઓછામાં ઓછી 2 ડોલ
આ સાધનો સરળતાથી નજરે પડે અને જરૂર પડે ત્યારે તરત ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવી જગ્યાએ રાખવાના રહેશે.
‘EXIT’ અને ‘FIRE EXTINGUISHER’ના બોર્ડ ફરજિયાત
ગરબા સ્થળની અંદર અને બહાર લોકોને સરળતાથી દેખાય તે રીતે EXIT, EMERGENCY EXIT, FIRE EXTINGUISHER અને NO SMOKING ZONE જેવા બોર્ડ લગાવવાના રહેશે.
ઇમરજન્સીના સમયે અંધારામાં પણ બહાર નીકળવાનો રસ્તો સ્પષ્ટ દેખાય તેવી વ્યવસ્થા રાખવી પડશે.
પંડાલ ક્યાં બનાવી શકાશે નહીં?
ગરબા માટેનું ટેમ્પરરી સ્ટ્રક્ચર શાળા, હોસ્પિટલ, જ્વલનશીલ પદાર્થોના ગોડાઉન, ઇલેક્ટ્રિક સબસ્ટેશન, ટ્રાન્સફોર્મર અથવા હાઈટેન્શન લાઇન જેવી જોખમી જગ્યાઓથી યોગ્ય અંતરે બનાવવાનું રહેશે.
ફાયર બ્રિગેડના વાહનો સરળતાથી સ્થળ સુધી પહોંચી શકે તે માટે રસ્તાઓ ખુલ્લા રાખવાના રહેશે.
બે ટેમ્પરરી સ્ટ્રક્ચર વચ્ચે પણ જરૂરી સુરક્ષિત અંતર જાળવવાનું રહેશે.
ફાયર સેફ્ટીમાં બાંધછોડ થઈ તો કાર્યવાહીફાયર વિભાગ દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે ગરબા આયોજન દરમિયાન સુરક્ષાના નિયમોમાં કોઈ બાંધછોડ અથવા ગંભીર ખામી જોવા મળશે તો તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે.
એટલે ગરબા આયોજકો માટે માત્ર કાર્યક્રમનું આયોજન કરવું જ નહીં, પરંતુ દર્શકો અને ખેલૈયાઓની સુરક્ષા માટે તમામ ફાયર સેફ્ટી નિયમોનું પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
નવરાત્રિ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં લોકો ગરબા સ્થળોએ એકત્ર થતા હોવાથી આગ, શોર્ટ સર્કિટ અથવા અન્ય ઇમરજન્સીની સ્થિતિમાં જાનમાલનું નુકસાન ન થાય તે માટે ફાયર વિભાગે આ નિયમોને ખાસ મહત્વ આપ્યું છે.