મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકાએ આ ક્ષેત્રમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. અમેરિકન સૈન્ય આશરે 9 હજાર વધારાના સૈનિકો સાથે એક વધુ નૌસૈનિક કાફલો મધ્ય પૂર્વ તરફ મોકલી રહ્યું છે. તેમાં USS Theodore Roosevelt એરક્રાફ્ટ કેરિયર પણ સામેલ છે.
આ તૈનાતી પૂર્ણ થયા બાદ ઓક્ટોબરના અંત સુધીમાં મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકાના ત્રણ એરક્રાફ્ટ કેરિયર એકસાથે હાજર રહેવાની શક્યતા છે. અમેરિકન અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, નવા કાફલામાં 7 હજારથી વધુ નાવિકો અને આશરે 2 હજાર મરીન્સ સામેલ છે.
હાલમાં બે એરક્રાફ્ટ કેરિયર પહેલેથી તૈનાત
હાલમાં USS George H.W. Bush અને USS George Washington મધ્ય પૂર્વ વિસ્તારમાં હાજર છે. આ ઉપરાંત USS Boxer સહિત અન્ય યુદ્ધજહાજો પણ ક્ષેત્રમાં તૈનાત છે.
USS Theodore Rooseveltના આગમન બાદ અમેરિકાની નૌસૈનિક હાજરીમાં વધુ વધારો થશે. અહેવાલો અનુસાર, આ તૈનાતી બાદ મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકન નૌસેના અને મરીન કર્મચારીઓની સંખ્યા 20 હજારથી વધુ થઈ શકે છે.
આ પહેલાં એપ્રિલમાં પણ અમેરિકાના ત્રણ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ એકસાથે મધ્ય પૂર્વમાં હતા. અહેવાલ મુજબ, 2003 પછી આ પ્રકારની તૈનાતી પ્રથમ વખત જોવા મળી હતી.
ટ્રમ્પે ઈરાન પર ફરી હુમલાની શક્યતા વ્યક્ત કરી
અમેરિકાની નવી સૈન્ય તૈનાતી એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે ફરીથી મોટા પાયે હુમલાની શક્યતાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
ટ્રમ્પે એક ઈન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું હતું કે 3 નવેમ્બરની અમેરિકન મધ્યાવધિ ચૂંટણી બાદ ઈરાન પર બોમ્બમારો વધારવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. જોકે, તેમણે આ અંગે કોઈ ચોક્કસ સૈન્ય યોજના જાહેર કરી નથી.
અમેરિકન સરકારનું કહેવું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર વિકસાવવાથી રોકવું તેની નીતિનો મહત્વનો હિસ્સો છે.
ઈરાનનો સાત દિવસનો પ્રસ્તાવ શું હતો?
બીજી તરફ ઈરાને અમેરિકા સમક્ષ તણાવ ઘટાડવા માટે સાત દિવસની યોજના રજૂ કરી હતી. આ પ્રસ્તાવમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરીથી ખોલવા અને પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે વાતચીત શરૂ કરવાની બાબતો સામેલ હતી.
ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીના જણાવ્યા મુજબ, આ માટે અમેરિકાએ કેટલીક શરતો સ્વીકારવી જરૂરી હતી. તેમાં અમેરિકન નૌકાદળની નાકાબંધીમાં રાહત, ઈરાનના તેલની નિકાસ અને વિદેશમાં રહેલી ઈરાની સંપત્તિ અંગેના પ્રતિબંધોમાં રાહત જેવી માંગણીઓ સામેલ હતી.
ટ્રમ્પે પ્રસ્તાવને ફગાવ્યો
ટ્રમ્પે ઈરાનના આ પ્રસ્તાવને સ્વીકાર્યો નથી. તેમણે કહ્યું હતું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાની ઓફર હોવા છતાં સમગ્ર પ્રસ્તાવ અમેરિકાની અપેક્ષાઓ માટે પૂરતો નહોતો.
જોકે, ત્યારબાદ કતારની મધ્યસ્થીથી બંને દેશો વચ્ચે વાતચીતના પ્રયાસો ચાલુ હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. 30 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનને અમેરિકાના પ્રતિસાદ અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી અને બંને પક્ષો વચ્ચે પ્રસ્તાવના અમલના ક્રમ અંગે ચર્ચા ચાલી રહી હતી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ મહત્વનું છે?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંનું એક છે. આ જળમાર્ગમાં કોઈ મોટો અવરોધ ઊભો થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને અન્ય ઊર્જા બજારો પર તેની અસર પડી શકે છે.
આ કારણે અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મુખ્ય મુદ્દાઓમાંથી એક બની ગયો છે. અમેરિકન નૌસૈનિક તૈનાતી વધવાની સાથે આ જળમાર્ગની સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
હવે આગળ શું?
હાલમાં એક તરફ અમેરિકાએ મધ્ય પૂર્વમાં પોતાની સૈન્ય ક્ષમતા વધારી છે, તો બીજી તરફ ઈરાન સાથે રાજદ્વારી પ્રયાસો પણ ચાલુ હોવાના અહેવાલો છે.
અમેરિકાના ત્રીજા એરક્રાફ્ટ કેરિયરના આગમન અને ટ્રમ્પના તાજેતરના નિવેદનોને કારણે મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ પર આંતરરાષ્ટ્રીય નજર છે. જોકે, હાલના તબક્કે અમેરિકાએ ઈરાન સામે નવા મોટા હુમલાની કોઈ ચોક્કસ તારીખ અથવા ઓપરેશન જાહેર કર્યું નથી.