નવી દિલ્હી: દવાઓની વધતી કિંમતો અને દર્દીઓ પર સારવારના ખર્ચના ભારને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ મહત્વના સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. કોર્ટે પૂછ્યું કે દવાઓની MRP રિટેલ કિંમત કરતાં 16 ટકાથી વધુ કેમ હોવી જોઈએ? સાથે જ તમામ દવાઓ માટે મહત્તમ 16 ટકા માર્જિન નક્કી કરવાની શક્યતા અંગે પણ કેન્દ્ર પાસેથી જવાબ માંગ્યો હતો.
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચ દવાઓની કિંમત, જેનરિક દવાઓના પ્રિસ્ક્રિપ્શન અને મેડિકલ ડિવાઇસના ભાવ નિયંત્રણ સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર સુનાવણી કરી રહી હતી.
₹2,700ની દવા માટે ₹27 હજારની MRP પર સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે કેન્સરની એક દવાનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. આ દવાની રિટેલ કિંમત આશરે ₹2,700 હોવા છતાં તેની MRP લગભગ ₹27,000 હોવાનું કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યું.
આ તફાવત અંગે કોર્ટે સવાલ કર્યો કે જો કોઈ દર્દી સરકારી આરોગ્ય યોજનાનો લાભ લઈ સારવાર કરાવે છે અને દવાની કિંમત આટલી ઊંચી હોય, તો વધારાનો ખર્ચ આખરે કોણ ઉઠાવે છે? કોર્ટે નોંધ્યું કે આવા ખર્ચનો બોજો સરકારી તિજોરી અને પરોક્ષ રીતે કરદાતાઓ પર પડી શકે છે.
હોસ્પિટલની ફાર્મસીમાંથી જ દવા ખરીદવાના મુદ્દે પણ સવાલ
સુપ્રીમ કોર્ટે ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા દર્દીઓને હોસ્પિટલની પોતાની ફાર્મસીમાંથી જ દવા ખરીદવા માટે કહેવામાં આવતી હોવાના મુદ્દે પણ સવાલો કર્યા.
કોર્ટે દવાઓની કિંમત અને હોસ્પિટલોના નફા માટે વધુ પારદર્શક તથા એકસમાન નિયમોની જરૂરિયાત અંગે પણ ચર્ચા કરી હતી.
દવાઓ પર 10 ગણાથી વધુ માર્જિનનો મુદ્દો
સુનાવણી દરમિયાન દવાઓની ખરીદી કિંમત અને MRP વચ્ચેના મોટા તફાવત અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. કેટલીક દવાઓમાં 10 ગણો અથવા તેનાથી વધુ ભાવ તફાવત હોવાના દાવા અંગે કોર્ટે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
કોર્ટે ખાસ કરીને Drug Price Control Order (DPCO), 2013 હેઠળ આવતી જરૂરી અને અન્ય દવાઓ માટેના અલગ-અલગ ભાવ નિયંત્રણના નિયમો અંગે પણ સ્પષ્ટતા માંગી હતી.
કેન્દ્ર સરકારે પણ મુદ્દાને ગંભીર ગણાવ્યો
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુનાવણી દરમિયાન આ મુદ્દાને ગંભીર ગણાવ્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ, દવાઓની કિંમત અંગે એવો ઉકેલ જરૂરી છે જેમાં દર્દીઓ, સરકાર અને ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓના હિત વચ્ચે સંતુલન જળવાઈ રહે.
અરજદારનો દાવો: સારવારનો ખર્ચ વધતા પરિવારો પર ભાર
અરજદાર પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે સરકાર દ્વારા સીધી કિંમત નિયંત્રિત કરવામાં આવતી દવાઓનો બજાર હિસ્સો મર્યાદિત છે, જ્યારે અન્ય દવાઓનો બજારમાં મોટો હિસ્સો છે. આવી દવાઓની શરૂઆતની MRP નક્કી કરવામાં ઉત્પાદક કંપનીઓને વધુ સ્વતંત્રતા હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
અરજદાર પક્ષનું કહેવું છે કે આ કારણે કેટલીક દવાઓ મોંઘી થઈ શકે છે અને દર્દીઓ માટે સારવારનો કુલ ખર્ચ વધી શકે છે. ગંભીર બીમારીઓની સારવાર દરમિયાન કેટલાક પરિવારોને પોતાની બચત, સંપત્તિ અથવા ઘરેણાંનો સહારો લેવો પડતો હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
DPCO 2013 હેઠળ જરૂરી દવાઓની કિંમત કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
Drug Price Control Order (DPCO), 2013 હેઠળ જરૂરી દવાઓની કિંમત નિયંત્રિત કરવાની વ્યવસ્થા છે. National List of Essential Medicines (NLEM)માં સામેલ દવાઓ માટે સરકાર સીલિંગ પ્રાઇસ એટલે કે મહત્તમ કિંમત નક્કી કરે છે.
આ કિંમત નક્કી કરતી વખતે બજારમાં ઉપલબ્ધ સંબંધિત દવાઓની કિંમત સહિતના માપદંડોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. NLEMમાં સામેલ દવાઓ નિર્ધારિત સીલિંગ પ્રાઇસથી વધુ ભાવે વેચી શકાતી નથી.
NLEMમાં દવાઓનો સમાવેશ કેવી રીતે થાય છે?
National List of Essential Medicinesમાં દવાઓનો સમાવેશ તેમની સુરક્ષા, અસરકારકતા, રોગોની ગંભીરતા અને લોકોની આરોગ્ય જરૂરિયાતો જેવા વિવિધ માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે.
આ યાદીની સમયાંતરે સમીક્ષા કરવામાં આવે છે અને જરૂરી જણાય ત્યારે નવી દવાઓ ઉમેરવામાં આવે છે અથવા કેટલીક દવાઓમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે.
જે દવાઓ NLEM હેઠળ આવતી નથી, તેમની કિંમત પર સરકારનું સીધું નિયંત્રણ સંબંધિત નિયમો મુજબ અલગ હોઈ શકે છે.
હવે આગળ શું?
સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણીમાં દવાઓની MRP, માર્જિન, હોસ્પિટલ ફાર્મસી અને ભાવ નિયંત્રણની વર્તમાન વ્યવસ્થા અંગે અનેક મહત્વના મુદ્દાઓ સામે આવ્યા છે. હવે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી આ મુદ્દે વધુ સ્પષ્ટતા અને કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવનારા જવાબ પર નજર રહેશે.