ઇઝરાયેલમાં નેતન્યાહૂની ખુરશી જોખમમાં? ચૂંટણી પહેલાં જમણેરી સાથી પક્ષોનો પડકાર, વિપક્ષી નેતા ગાદી આઇઝનકોટ પણ સક્રિય

ઇઝરાયેલ: ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ માટે આગામી ચૂંટણી રાજકીય રીતે પડકારજનક બની શકે છે. પોતાના જમણેરી રાજકીય જૂથમાં સામેલ નાની પાર્ટીઓના કારણે તેમના મતોનું વિભાજન થવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે. બીજી તરફ, વિપક્ષી નેતા ગાદી આઇઝનકોટ પોતાની પાર્ટી યાશરને વિપક્ષની સૌથી મોટી પાર્ટી બનાવવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ચૂંટણી બાદ સરકાર રચવા માટે જરૂરી સમર્થન કોને મળશે તે મુદ્દો હવે ઇઝરાયેલના રાજકારણમાં મહત્ત્વપૂર્ણ બન્યો છે.

ચૂંટણીના 11 દિવસ પહેલાં નેતન્યાહૂ જમણેરી મતદારોને પોતાની તરફ રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જોકે, તેમના રાજકીય સાથીઓ ચૂંટણી બાદ સરકારમાં સામેલ થશે કે નહીં તે અંગે પણ અનિશ્ચિતતા છે. આ સ્થિતિમાં ચૂંટણીનાં પરિણામો ઉપરાંત સરકાર રચવા માટે થતી રાજકીય વાટાઘાટો પણ નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.

નેતન્યાહૂ સામે પોતાના જમણેરી જૂથનો પડકાર

ઇઝરાયેલમાં દક્ષિણપંથી મતો મેળવવા માટે નેતન્યાહૂની લિકુડ પાર્ટીને ઓફર વિન્ટર અને યોઆઝ હેન્ડેલ સાથે સંકળાયેલી પાર્ટીઓ તરફથી પડકાર મળી રહ્યો છે. નેતન્યાહૂ ઇચ્છે છે કે જમણેરી મતદારો નાના પક્ષોને બદલે લિકુડને મત આપે, જેથી ચૂંટણી બાદ સરકાર બનાવવાની તેમની સંભાવના મજબૂત બને.

અહેવાલ અનુસાર, નેતન્યાહૂએ ઓફર વિન્ટરની પાર્ટીને મત ન આપવાની અપીલ કરી છે. તેમને આશંકા છે કે વિન્ટર જમણેરી મતદારોનો ટેકો મેળવીને ચૂંટણી બાદ એવિગડોર લિબરમેન સાથે જોડાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં મતદારોનો ટેકો મળવા છતાં નેતન્યાહૂને સરકાર રચવા માટે તે પક્ષનું સમર્થન મળે જ એવું નથી.

મતવિભાજનથી સરકાર રચવામાં મુશ્કેલી પડી શકે

ઇઝરાયેલની સંસદ નેસેટમાં કુલ 120 બેઠકો છે. ચૂંટણીમાં કોઈ પાર્ટીને બેઠકો મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછા 3.25 ટકા મત મેળવવા પડે છે. જો કોઈ પક્ષ આ મર્યાદા પાર ન કરી શકે, તો તેને સંસદમાં બેઠક મળતી નથી.

આ નિયમને કારણે નાના પક્ષોની ચૂંટણીમાં કામગીરી મહત્ત્વપૂર્ણ બની જાય છે. જો જમણેરી મતદારો લિકુડને બદલે કોઈ નાના પક્ષને મત આપે અને તે પક્ષ જરૂરી મત મેળવવામાં નિષ્ફળ રહે, તો તે મતો બેઠકોમાં પરિવર્તિત નહીં થાય. પરિણામે જમણેરી ગઠબંધનની સંભવિત બેઠકો ઘટી શકે છે.

જોકે, ઓફર વિન્ટરની પાર્ટી સંસદમાં પ્રવેશ મેળવશે કે નહીં તે હજી નિશ્ચિત નથી. આપેલા ચૂંટણી સર્વેના આંકડા અનુસાર, 1 ઑક્ટોબર પછી હાથ ધરાયેલા 19 મોટા સર્વેમાંથી 11માં આ પાર્ટી જરૂરી 3.25 ટકા મતની મર્યાદા પાર કરતી જોવા મળી હતી. ગયા અઠવાડિયે થયેલા સાત સર્વેમાંથી ચાર સર્વેમાં પણ પાર્ટી આ મર્યાદાથી આગળ હતી.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે નાની પાર્ટીઓનું પ્રદર્શન પણ સરકાર રચવાની ગણતરીને અસર કરી શકે છે.

ઓફર વિન્ટરે નેતન્યાહૂને સમર્થન માટે મૂકી શરત

ઓફર વિન્ટરની પાર્ટીએ સંકેત આપ્યો છે કે તે રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ નેતન્યાહૂને વડાપ્રધાન બનાવવા માટે ભલામણ કરી શકે છે. જોકે, આવી ભલામણનો અર્થ એ નથી કે પાર્ટી તેમની સરકારમાં જોડાવા માટે પણ સંમત થશે.

વિન્ટરની મુખ્ય શરત અતિ-રૂઢિચુસ્ત યહૂદી પક્ષો અને સેનામાં ભરતી સંબંધિત કાયદા સાથે જોડાયેલી છે. તેમની માગ છે કે આ પક્ષો સૈન્ય ભરતી અંગેના કાયદા પર સહમતી આપે. જો આ શરત પૂરી નહીં થાય, તો તેમની પાર્ટી એવી સરકારમાં જોડાવા તૈયાર નહીં થાય જેમાં આ પક્ષોનું વર્ચસ્વ હોય.

વિન્ટરે ગાદી આઇઝનકોટ અને એવિગડોર લિબરમેન સાથે સરકાર રચવાની શક્યતા ખુલ્લી રાખી છે. જોકે, યાયર ગોલાન સાથે સરકાર બનાવવાનો તેમણે ઇનકાર કર્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

આ સ્થિતિ નેતન્યાહૂ માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે, કારણ કે ચૂંટણીમાં બેઠકો જીતવા ઉપરાંત સાથી પક્ષોને સરકારમાં જોડવા માટે તેમની શરતો પણ સ્વીકારવી પડી શકે છે.

વિપક્ષમાં પણ વડાપ્રધાન પદ માટે ખેંચતાણ

નેતન્યાહૂને સત્તા પરથી દૂર કરવા માગતા વિપક્ષી પક્ષોમાં પણ વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવાર અંગે સંપૂર્ણ સહમતી નથી. ગાદી આઇઝનકોટ પોતાની પાર્ટી યાશરને વિપક્ષની સૌથી મોટી પાર્ટી બનાવવા માગે છે.

આઇઝનકોટનો પ્રયાસ અન્ય વિપક્ષી પક્ષોના સમર્થકોને પોતાની તરફ આકર્ષવાનો છે. તેમનું માનવું છે કે જો તેમની પાર્ટી વિપક્ષમાં સૌથી વધુ બેઠકો મેળવે, તો વડાપ્રધાન પદ માટે તેમનો દાવો વધુ મજબૂત બની શકે છે.

પરંતુ આ વ્યૂહરચનામાં જોખમ પણ છે. જો અન્ય વિપક્ષી પક્ષોનું સમર્થન ઘટે, તો ચૂંટણી બાદ નેતન્યાહૂ સામે એકજૂથ મોરચો બનાવવો મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી વિપક્ષ માટે માત્ર લિકુડને હરાવવું જ નહીં, પરંતુ ચૂંટણી પછી સરકાર રચવા માટે પરસ્પર સમજૂતી કરવી પણ જરૂરી રહેશે.

આઇઝનકોટનો આરોપ: નેતન્યાહૂ સુરક્ષામાં નિષ્ફળ રહ્યા

ગાદી આઇઝનકોટે 7 ઑક્ટોબર, 2023ના હુમલા બાદ નેતન્યાહૂના નેતૃત્વ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમના મતે, નેતન્યાહૂ દેશની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે.

આઇઝનકોટનું કહેવું છે કે કોઈ નેતાની સફળતાનું મૂલ્યાંકન માત્ર તેના ભાષણોથી નહીં, પરંતુ તેના નિર્ણયો અને પરિણામોથી થવું જોઈએ. તેમણે નેતન્યાહૂ પર નિષ્ફળતાઓની જવાબદારી સ્વીકારવામાં ખામી હોવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો છે.

આઇઝનકોટ એવી સરકારની તરફેણ કરી રહ્યા છે જે પોતાની ભૂલોની જવાબદારી સ્વીકારે અને ઇઝરાયેલના આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને મજબૂત બનાવે. જોકે, આ તેમના રાજકીય નિવેદનો અને આરોપો છે; ચૂંટણીમાં મતદારો આ મુદ્દાઓને કેટલું મહત્ત્વ આપે છે તે પરિણામો બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.

સર્વેમાં આઇઝનકોટને નેતન્યાહૂ કરતાં વધુ પસંદગી

અહેવાલમાં ઉલ્લેખિત બે સર્વેમાં વડાપ્રધાન પદ માટે યોગ્ય નેતા અંગેના સવાલમાં ગાદી આઇઝનકોટ આગળ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.

એક સર્વેમાં 41 ટકા લોકોએ આઇઝનકોટને પસંદ કર્યા હતા, જ્યારે 38 ટકા લોકોએ નેતન્યાહૂને પસંદ કર્યા હતા. બીજા સર્વેમાં આઇઝનકોટને 44 ટકા અને નેતન્યાહૂને 38 ટકા સમર્થન મળ્યું હતું.

જોકે, વડાપ્રધાન પદ માટેની વ્યક્તિગત પસંદગી અને વાસ્તવિક ચૂંટણીનાં પરિણામો અલગ હોઈ શકે છે. સરકાર રચવા માટે પાર્ટીઓને કેટલી બેઠકો મળે છે અને ચૂંટણી બાદ કોને સમર્થન મળે છે તે વધુ નિર્ણાયક રહેશે.

બહુમતી ન મળે તો પણ સરકાર રચવાનો વિકલ્પ

ઇઝરાયેલમાં સરકાર રચવા માટે સામાન્ય રીતે સંસદમાં 61 સાંસદોના સમર્થનની જરૂર પડે છે. જોકે, સંસદીય પ્રક્રિયા અને અન્ય પક્ષોના વલણને આધારે સરકાર રચવા માટે વિવિધ રાજકીય વિકલ્પો પર વિચાર થઈ શકે છે.

ગાદી આઇઝનકોટ એવી સંભાવના પર પણ વિચાર કરી રહ્યા હોવાનું જણાવાયું છે કે આરબ પક્ષો મતદાનથી દૂર રહે તો ઓછી બેઠકો ધરાવતી સરકારને પણ સંસદમાં જરૂરી સમર્થન મળી શકે. જોકે, આ માત્ર સંભવિત રાજકીય વ્યૂહરચના છે અને તેને સફળ બનાવવા માટે અનેક પક્ષો વચ્ચે સમજૂતી જરૂરી રહેશે.

વિપક્ષ માટે સૌથી મોટો પડકાર એ રહેશે કે નેતન્યાહૂને સત્તાથી દૂર રાખવા માટે અલગ-અલગ વિચારધારા ધરાવતા પક્ષો એક મંચ પર આવી શકે કે નહીં.

ચૂંટણી બાદ સરકાર ન બને તો નેતન્યાહૂ કાર્યકારી વડાપ્રધાન રહી શકે

ઇઝરાયેલના રાજકીય ઇતિહાસમાં સરકાર રચવામાં વિલંબ નવી બાબત નથી. એપ્રિલ 2019થી નવેમ્બર 2022 દરમિયાન દેશમાં પાંચ વખત ચૂંટણી યોજાઈ હતી. આ સમયગાળામાં સરકાર રચવાની અનિશ્ચિતતાને કારણે નેતન્યાહૂએ લાંબા સમય સુધી કાર્યકારી વડાપ્રધાન તરીકે પણ જવાબદારી સંભાળી હતી.

આઇઝનકોટ ઇચ્છે છે કે ચૂંટણી બાદ શક્ય તેટલી ઝડપથી નવી સરકાર રચાય, જેથી લાંબા સમય સુધી કાર્યકારી સરકારની સ્થિતિ ન રહે. જોકે, આ માટે પણ સંસદમાં જરૂરી સમર્થન એકત્ર કરવું અનિવાર્ય રહેશે.

હવે ચૂંટણીમાં કયા મુદ્દા નિર્ણાયક બનશે?

ઇઝરાયેલની આગામી ચૂંટણીમાં ત્રણ મુદ્દા મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે: લિકુડ અને નાના જમણેરી પક્ષો વચ્ચે મતોનું વિભાજન, વિપક્ષી પક્ષો વચ્ચે વડાપ્રધાન પદને લઈને સહમતી અને ચૂંટણી બાદ ગઠબંધન રચવાની ક્ષમતા.

નેતન્યાહૂ માટે પોતાના સાથી પક્ષોને સાથે રાખવા અને સરકાર બનાવવા માટે જરૂરી બેઠકો મેળવવાનો પડકાર છે. બીજી તરફ, આઇઝનકોટ માટે વિપક્ષને એકજૂથ કરીને મજબૂત વિકલ્પ રજૂ કરવો જરૂરી રહેશે.

આથી, ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ બેઠકો મેળવનાર પક્ષ જ અંતે સરકાર બનાવશે એવું નક્કી નથી. અંતિમ પરિણામ બાદ થનારી રાજકીય વાટાઘાટો અને ગઠબંધનનું સમીકરણ જ ઇઝરાયેલના આગામી વડાપ્રધાનનું ભવિષ્ય નક્કી કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.