જો તમે રોજિંદી ખરીદી માટે UPI પર નિર્ભર રહો છો, તો 2 ઓક્ટોબરે કેટલાક બજારોમાં તમને અલગ અનુભવ થઈ શકે છે. MDRના નવા નિયમોના વિરોધમાં ગુજરાતના અનેક વેપારી સંગઠનોએ ‘No UPI Day’નું આહ્વાન કર્યું છે.
આ વિરોધ દરમિયાન વેપારીઓ UPI પેમેન્ટ સ્વીકારવાનું ટાળી રહ્યા છે અને ગ્રાહકોને રોકડ અથવા અન્ય ઉપલબ્ધ ચુકવણી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવા માટે કહી રહ્યા છે.
મહત્વની વાત એ છે કે 2 ઓક્ટોબરે દેશભરમાં UPI સેવા બંધ નથી થઈ. આ વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો વિરોધ છે અને તમામ વેપારી સંગઠનો તેમાં જોડાયેલા નથી.
QR કોડ પર કાળું કપડું, દુકાનો પર વિરોધના પોસ્ટર
ગુજરાતમાં વિરોધનું દૃશ્ય અનેક શહેરોમાં જોવા મળ્યું છે. વેપારીઓએ પોતાની દુકાનોમાં લગાવેલા UPI QR કોડ અને સાઉન્ડબોક્સ પર કાળું કપડું ઢાંક્યું છે.
રાજકોટ, વડોદરા સહિતના શહેરોમાં વેપારી સંગઠનોએ આ રીતે વિરોધ નોંધાવ્યો છે. વડોદરામાં 70થી વધુ વેપારી સંગઠનો આ વિરોધમાં જોડાયા હોવાના અહેવાલ છે.
ગુજરાતના વિવિધ વેપારી સંગઠનોના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યમાં આ વિરોધમાં 600થી વધુ ટ્રેડ એસોસિએશનો જોડાવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. તાજા અહેવાલોમાં 1,000થી વધુ વેપારી સંગઠનો દ્વારા પ્રતીકાત્મક વિરોધની વાત પણ સામે આવી છે.
આખો વિવાદ MDRના નવા નિયમને લઈને
વેપારીઓનો વિરોધ 15 ઓક્ટોબર, 2026થી લાગુ થનારા નવા UPI MDR માળખા સામે છે.
નવા નિયમો હેઠળ ચોક્કસ ₹2,000થી વધુના Person-to-Merchant એટલે કે P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4% MDR લાગશે. આ ચાર્જની મહત્તમ મર્યાદા પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન ₹300 રાખવામાં આવી છે.
જોકે દરેક UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર આ ચાર્જ લાગવાનો નથી.
Person-to-Person એટલે કે એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિ વચ્ચેના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ MDR લાગશે નહીં. ₹2,000 સુધીના નિર્ધારિત મર્ચન્ટ પેમેન્ટ્સ પણ આ ચાર્જથી બહાર રહેશે.
નાના વેપારીઓને પણ કેટલીક છૂટ
નવા માળખામાં નાના વેપારીઓ માટે પણ રાહતની જોગવાઈ છે. QR કોડ આધારિત UPI મારફતે મહિને ₹1 લાખ સુધીનું કલેક્શન કરનારા નાના વેપારીઓને MDRમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત કેપિટલ માર્કેટ સંબંધિત ચોક્કસ પેમેન્ટ્સ માટે 0.02% MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
MDR એટલે શું?
MDR એટલે Merchant Discount Rate.
જ્યારે ગ્રાહક ડિજિટલ પેમેન્ટ દ્વારા વેપારીને ચુકવણી કરે છે, ત્યારે પેમેન્ટ પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલી બેંકો, પેમેન્ટ એપ્સ અને અન્ય સેવા પ્રદાતાઓ માટે લાગતી ફીને MDR કહેવામાં આવે છે.
નવા UPI માળખા હેઠળ આ ચાર્જ વેપારી પક્ષ પર લાગુ કરવાનો છે. NPCIના નિયમો મુજબ આ MDR ગ્રાહક પાસેથી અલગથી વસૂલવાનો નથી.
વેપારીઓ કેમ કરી રહ્યા છે વિરોધ?
વેપારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે નાના અને મધ્યમ વેપારીઓ માટે પહેલેથી જ નફાનું માર્જિન મર્યાદિત છે. આવી સ્થિતિમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ પર વધારાનો ખર્ચ વેપારીઓ માટે નવો બોજ બની શકે છે.
આ કારણે વેપારીઓ સરકાર સમક્ષ UPI વ્યવહારો પર MDR અંગે રાહત અને સ્પષ્ટતા કરવાની માગ કરી રહ્યા છે.
બીજી તરફ, નવા MDR માળખાના સમર્થનમાં દલીલ છે કે UPIના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાયબર સિક્યુરિટી અને પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના ખર્ચને ટકાઉ રીતે ચલાવવા માટે આ વ્યવસ્થા જરૂરી છે.
ગ્રાહકો માટે શું બદલાશે?
2 ઓક્ટોબરના ‘No UPI Day’ને કારણે કેટલાક વેપારીઓ પાસે UPIથી ચુકવણી ન થઈ શકે, પરંતુ UPI સિસ્ટમ દેશભરમાં બંધ નથી.
જો કોઈ દુકાનદાર વિરોધમાં UPI સ્વીકારતો ન હોય, તો ગ્રાહકને રોકડ અથવા વેપારી દ્વારા સ્વીકારાતી અન્ય ચુકવણી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવો પડી શકે છે.
બીજી તરફ, 15 ઓક્ટોબરથી લાગુ થનારા નવા MDR નિયમો અલગ બાબત છે અને તેનો અમલ ચોક્કસ પ્રકારના મર્ચન્ટ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર થશે.
વેપારી સંગઠનો વચ્ચે પણ મતભેદ
‘No UPI Day’ને લઈને દેશભરમાં તમામ વેપારી સંગઠનો એકમત નથી. કેટલાક સંગઠનોએ 2 ઓક્ટોબરના વિરોધને સમર્થન આપ્યું છે, જ્યારે CAITએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેણે ‘No UPI Day’ માટે કોઈ સત્તાવાર કોલ આપ્યો નથી.
આથી 2 ઓક્ટોબરે દરેક દુકાનદાર UPI બંધ રાખશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
15 ઓક્ટોબરથી શું થશે?
હાલનો સૌથી મહત્વનો ફેરફાર 15 ઓક્ટોબર, 2026થી થવાનો છે. તે તારીખથી નિર્ધારિત ₹2,000થી વધુના મર્ચન્ટ UPI પેમેન્ટ પર 0.4% MDR લાગુ થવાનું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે પણ 28 સપ્ટેમ્બરે આ MDRના અમલ પર રોક લગાવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, જેથી હાલના તબક્કે 15 ઓક્ટોબરથી નવા માળખાના અમલનો માર્ગ ખુલ્લો છે.
એટલે 2 ઓક્ટોબરનો ‘No UPI Day’ UPI બંધ થવાનો દિવસ નહીં, પરંતુ નવા MDR નિયમોના વિરોધમાં વેપારીઓનું પ્રતીકાત્મક આંદોલન છે.