એલોન મસ્કના સ્ટારલિંકને ટક્કર આપશે મુકેશ અંબાણી! અંતરિક્ષમાં 1,600 સેટેલાઇટનું નેટવર્ક બનાવશે રિલાયન્સ, 2035 સુધીમાં પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય

એલોન મસ્કના સ્ટારલિંકને ટક્કર આપશે મુકેશ અંબાણી! અંતરિક્ષમાં 1,600 સેટેલાઇટનું નેટવર્ક બનાવશે રિલાયન્સ, 2035 સુધીમાં પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય

ભારતના ટેલિકોમ અને ઇન્ટરનેટ ક્ષેત્રમાં મોટી સ્પર્ધા જોવા મળી શકે છે. મુકેશ અંબાણીની કંપની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ હવે એલોન મસ્કની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ સ્ટારલિંકને ટક્કર આપવાની તૈયારી કરી રહી છે. કંપની પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં (Low Earth Orbit) આશરે 1,600 સેટેલાઇટનું વિશાળ નેટવર્ક સ્થાપિત કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.

આ પ્રોજેક્ટ માટે સપ્ટેમ્બર 2027માં પ્રથમ ટેસ્ટ મિશન લોન્ચ કરવાની તૈયારી છે. નેટવર્ક ઝડપથી તૈયાર કરવા માટે રિલાયન્સ અમેરિકાની કંપનીઓ પાસેથી ઓછામાં ઓછા 400 સેટેલાઇટ ખરીદવા અંગે પણ ચર્ચા કરી રહી છે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટ 2035 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે.

જિયો પ્લેટફોર્મ્સને મળશે મોટો ફાયદો

બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, રિલાયન્સ આ પ્રોજેક્ટ માટે ભારતીય સેટેલાઇટ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓ, ટેકનોલોજી સ્ટાર્ટઅપ્સ અને મોટા ઔદ્યોગિક જૂથો સાથે ભાગીદારીની શક્યતાઓ શોધી રહી છે.

આ સેટેલાઇટ નેટવર્કથી જિયો પ્લેટફોર્મ્સ લિમિટેડને મોટો ફાયદો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં જ્યાં મોબાઇલ ટાવર કે ફાઇબર ઇન્ટરનેટની સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી, ત્યાં સીધા સેટેલાઇટ દ્વારા હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ પહોંચાડી શકાશે.

આ ટેકનોલોજીથી ગામડાં, પર્વતીય વિસ્તારો અને દેશના દૂરદરાજના પ્રદેશોમાં પણ ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી સુધારવાની શક્યતા છે.

ભારતમાં સેટેલાઇટનું ઉત્પાદન વધારવા કંપની કરશે રોકાણ

રિલાયન્સ માટે આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી મોટો પડકાર સેટેલાઇટનું ઉત્પાદન છે. ભારતમાં હાલમાં દર વર્ષે 15થી પણ ઓછા સેટેલાઇટનું નિર્માણ થાય છે, જ્યારે 1,600 સેટેલાઇટનું નેટવર્ક તૈયાર કરવા માટે દર વર્ષે આશરે 200 સેટેલાઇટ બનાવવાની જરૂર પડી શકે છે.

આ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે રિલાયન્સ ભારતીય સેટેલાઇટ ઉત્પાદકોને જરૂરી માળખાકીય સુવિધાઓ ઊભી કરવા ફંડ આપવાની ઓફર કરી રહી છે. કંપનીનો પ્રયાસ દેશમાં જ સેટેલાઇટ મેન્યુફેક્ચરિંગનું મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવાનો છે.

અમેરિકા અને યુરોપથી ખરીદાશે સેટેલાઇટ, ચીનને રાખ્યું બહાર

દેશમાં ઉત્પાદન વધારવાની સાથે રિલાયન્સ વિદેશી કંપનીઓ પાસેથી પણ સેટેલાઇટ ખરીદવાની યોજના ધરાવે છે. કંપની અમેરિકાની બે કંપનીઓ પાસેથી ઓછામાં ઓછા 400 સેટેલાઇટ ખરીદવા માટે વાતચીત કરી રહી છે.

આ ઉપરાંત યુરોપના સપ્લાયર્સ પાસેથી સેટેલાઇટ મેળવવાના વિકલ્પો પણ તપાસવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, સુરક્ષા સંબંધિત કારણોસર આ પ્રોજેક્ટમાં ચીનની કંપનીઓને સામેલ કરવામાં આવી નથી.

સપ્ટેમ્બર 2027માં પ્રથમ ટેસ્ટ, 2028થી મોટા પાયે લોન્ચિંગ

રિલાયન્સની યોજના મુજબ સપ્ટેમ્બર 2027માં પ્રથમ ટેસ્ટ મિશન લોન્ચ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ 2028ની શરૂઆતથી મોટા પાયે સેટેલાઇટ્સને અંતરિક્ષમાં મોકલવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ શકે છે.

શરૂઆતમાં આ સમગ્ર નેટવર્ક 2030 સુધીમાં તૈયાર કરવાની યોજના હતી, પરંતુ સેટેલાઇટના ઉત્પાદન, રોકેટ લોન્ચિંગ અને અન્ય ટેકનિકલ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને હવે તેની સમયમર્યાદા વધારીને 2035 કરવામાં આવી છે.

હજારો સેટેલાઇટ અંતરિક્ષમાં પહોંચાડવા સૌથી મોટો પડકાર

નિષ્ણાતોના મતે, સેટેલાઇટ બનાવવા માટે ફંડિંગની વ્યવસ્થા કરવી એક બાબત છે, પરંતુ હજારો સેટેલાઇટને યોગ્ય ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરવું સૌથી મોટો પડકાર રહેશે.

આ માટે રોકેટ લોન્ચિંગની ક્ષમતામાં મોટો વધારો કરવો પડશે. સાથે જ અંતરિક્ષમાં સેટેલાઇટ માટે જરૂરી ઓર્બિટલ સ્લોટ મેળવવા અને સમગ્ર નેટવર્કનું સંચાલન કરવું પણ મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.

હાલમાં સ્ટારલિંક પાસે વિશ્વભરમાં 10,000થી વધુ સેટેલાઇટનું નેટવર્ક છે. તેની સરખામણીએ રિલાયન્સનું પ્રસ્તાવિત 1,600 સેટેલાઇટનું નેટવર્ક મુખ્યત્વે ભારતની ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી અને સુરક્ષા સંબંધિત જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવશે.

સૈન્ય અને સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે પણ ઉપયોગી બનશે નેટવર્ક

રિલાયન્સની આ યોજનાને માત્ર ઇન્ટરનેટ સેવા પૂરતી મર્યાદિત માનવામાં આવી રહી નથી. 2025માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સર્જાયેલા તણાવ બાદ દેશ પોતાની અંતરિક્ષ અને સંચાર ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન આપી રહ્યો છે.

સંકટ અથવા યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાં સેટેલાઇટ આધારિત સંચાર વ્યવસ્થા સેનાના જવાનો અને સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે. ખાસ કરીને જ્યાં પરંપરાગત ટેલિકોમ નેટવર્ક ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યાં આવી સિસ્ટમથી સંચાર જાળવી રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.

એલોન મસ્ક અને રિલાયન્સ વચ્ચે સ્ટારલિંક મુદ્દે થયો હતો વિવાદ

રિલાયન્સની આ યોજના એલોન મસ્ક અને ભારતીય ટેલિકોમ ઉદ્યોગ વચ્ચે સ્ટારલિંકની ભારતમાં એન્ટ્રીને લઈને થયેલી ચર્ચા બાદ સામે આવી છે.

7 ઑક્ટોબરે એલોન મસ્કે સોશિયલ મીડિયા પર કોઈનું નામ લીધા વિના આરોપ લગાવ્યો હતો કે કેટલાક શક્તિશાળી લોકો પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખવા માટે સ્ટારલિંકના ભારતમાં પ્રવેશનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.

બીજા દિવસે મસ્કે એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો હતો કે શું મુકેશ અંબાણી ભારતના અસલી બોસ છે?

આના જવાબમાં 16 ઑક્ટોબરે રિલાયન્સે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કંપની સ્પર્ધાથી ડરતી નથી અને ભારતમાં સ્ટારલિંકનું સ્વાગત કરે છે. જોકે, કંપનીએ એ પણ જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં વ્યવસાય કરતી દરેક વિદેશી કંપનીએ દેશના કાયદા અને નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.

સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટની દુનિયામાં વધશે સ્પર્ધા

રિલાયન્સનો 1,600 સેટેલાઇટનો પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ સફળ થાય તો ભારતના સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ માર્કેટમાં મોટો ફેરફાર આવી શકે છે. એક તરફ એલોન મસ્કની સ્ટારલિંક વૈશ્વિક સ્તરે પોતાનું નેટવર્ક વિસ્તારી રહી છે, તો બીજી તરફ મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ સ્વદેશી ક્ષમતાના આધારે આ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવાની તૈયારી કરી રહી છે.

આગામી વર્ષોમાં આ સ્પર્ધાનો સીધો ફાયદો ભારતીય ગ્રાહકોને મળી શકે છે, કારણ કે દૂરદરાજના વિસ્તારો સુધી ઝડપી અને વિશ્વસનીય ઇન્ટરનેટ પહોંચાડવાના નવા વિકલ્પો ઊભા થઈ શકે છે.