દિવાળીના તહેવાર દરમિયાન ઘરોમાં રંગબેરંગી રોશની, દીવાઓ, મીઠાઈઓ અને ફટાકડાઓથી ખુશીનો માહોલ જોવા મળે છે. જોકે, આ ઉજવણી દરમિયાન ઘરમાં રહેતાં પાલતુ પ્રાણીઓની મુશ્કેલી વધી શકે છે. ખાસ કરીને ફટાકડાનો તીવ્ર અવાજ, ધુમાડો અને અચાનક થતો ઘોંઘાટ કૂતરા, બિલાડીઓ અને પક્ષીઓ માટે ડર અને તણાવનું કારણ બની શકે છે.
અમેરિકન વેટરનરી મેડિકલ એસોસિયેશન (AVMA) અને પીપલ ફોર ધ એથિકલ ટ્રીટમેન્ટ ઑફ એનિમલ્સ (PETA) જેવી સંસ્થાઓ પણ તહેવારો દરમિયાન પ્રાણીઓની સુરક્ષા અંગે જાગૃતિ ફેલાવે છે. નિષ્ણાતોના મતે, થોડી સાવચેતી અને યોગ્ય વ્યવસ્થાથી પાલતુ પ્રાણીઓને ગભરાટ, ઈજા અને અન્ય જોખમોથી બચાવી શકાય છે.
ફટાકડાના અવાજથી પેટ્સમાં જોવા મળે છે ડર અને તણાવ
કૂતરા અને બિલાડીઓની સાંભળવાની ક્ષમતા ખૂબ સંવેદનશીલ હોય છે. ફટાકડાના અચાનક અને મોટા અવાજથી તેઓ ગભરાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તેમના વર્તનમાં અનેક ફેરફારો જોવા મળે છે.
સતત કાંપવું અથવા ગભરાઈ જવું.
ઘરના ખૂણામાં કે પલંગની નીચે છુપાઈ જવું.
વારંવાર ભસવું અથવા અવાજ કરવો.
એક જગ્યાએ શાંતિથી ન બેસી શકવું.
ખાવા-પીવાનું ઓછું કરી દેવું.
દરવાજા કે બારી તરફ ભાગવાનો પ્રયાસ કરવો.
વધુ પડતી હાંફવું અથવા અસામાન્ય વર્તન કરવું.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં ગભરાયેલા પ્રાણીઓ ઘરેથી ભાગી જાય છે અને રસ્તા પર અકસ્માતનો ભોગ પણ બની શકે છે.
દિવાળીની આ વસ્તુઓ પેટ્સ માટે જોખમી બની શકે છે
દિવાળીની સજાવટ અને ઉજવણીમાં ઉપયોગમાં લેવાતી કેટલીક વસ્તુઓ પ્રાણીઓ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ફટાકડાના અવશેષો: તેમાં રહેલા રસાયણો અને ઝેરી કણો પ્રાણીઓ માટે હાનિકારક બની શકે છે.
તણખા અને ગરમ રાખ: ત્વચા દાઝી શકે છે અને વાળ બળી શકે છે.
દીવા અને મીણબત્તીઓ: ગરમ તેલ, મીણ અને જ્યોતથી દાઝવાની શક્યતા રહે છે.
મીઠાઈ અને ચોકલેટ: કેટલીક મીઠાઈઓમાં રહેલા ઘટકો પ્રાણીઓ માટે ઝેરી સાબિત થઈ શકે છે.
ઇલેક્ટ્રિક ઝાલર: વાયર ચાવવાથી કરંટ લાગવાનો અને શોર્ટ સર્કિટ થવાનો ખતરો રહે છે.
ઊંચું મ્યુઝિક: સતત મોટા અવાજથી પ્રાણીઓમાં ગભરાટ અને તણાવ વધી શકે છે.
દીવા અને ઇલેક્ટ્રિક લાઇટથી પણ રાખો સાવચેતી
ઘરની સજાવટ દરમિયાન પ્રાણીઓની પહોંચથી દૂર દીવા અને મીણબત્તીઓ મૂકવી જોઈએ. ઉત્સુકતામાં કૂતરા કે બિલાડીઓ દીવા પાડી શકે છે, જેના કારણે આગ લાગવાની કે દાઝવાની ઘટના બની શકે છે.
તેવી જ રીતે, ઇલેક્ટ્રિક ઝાલરના ખુલ્લા વાયરથી કરંટ લાગવાનું જોખમ રહે છે. પ્રાણીઓ વાયર ચાવે અથવા સજાવટનો સામાન ખેંચે તો ઈજા થઈ શકે છે. તેથી તમામ વાયરને સુરક્ષિત રીતે ગોઠવવા અને લાઇટો લગાવેલી જગ્યાએ પેટ્સની અવરજવર મર્યાદિત રાખવી જરૂરી છે.
ફટાકડાથી પહેલાં વેટરનરી ડૉક્ટરની સલાહ લો
દિવાળી પહેલાં જ પાલતુ પ્રાણીઓના ડૉક્ટર સાથે વાત કરીને જરૂરી તૈયારીઓ કરી લેવી જોઈએ.
ઇમરજન્સીમાં કઈ દવા ઉપયોગી થઈ શકે તેની માહિતી મેળવો.
પેટ્સ માટે ફર્સ્ટ એઇડ કિટ તૈયાર રાખો.
ગભરાટની સ્થિતિમાં શું કરવું તેની સલાહ લો.
જરૂર પડે તો ડૉક્ટર પાસેથી દવાની યોગ્ય માત્રા અને ઉપયોગની રીત સમજો.
અગાઉથી કોઈ બીમારી હોય અથવા નિયમિત દવા ચાલતી હોય તો તેની ચર્ચા કરો.
ડૉક્ટરની સલાહ વિના કોઈ પણ શાંત કરવાની દવા આપશો નહીં.
ફટાકડાના અવાજથી બચાવવા ઘરમાં બનાવો સુરક્ષિત જગ્યા
દિવાળીની રાત્રે પેટ્સને ઘરની અંદર એવી જગ્યાએ રાખો, જ્યાં બહારનો અવાજ ઓછો સંભળાતો હોય. બારી અને દરવાજા બંધ રાખો. તેમની આસપાસ તેમનું મનપસંદ રમકડું, પલંગ અને પાણીની વ્યવસ્થા રાખો.
ઘરમાં હળવું મ્યુઝિક અથવા પંખાનો અવાજ રાખવાથી બહારના ફટાકડાના અવાજની અસર થોડી ઓછી થઈ શકે છે. જો પ્રાણી ડરી જાય તો તેને મારવું કે જબરદસ્તી બહાર લાવવું નહીં. પ્રેમથી તેની સાથે રહો અને તેને સુરક્ષિત અનુભવ કરાવો.
કઈ સ્થિતિમાં તરત જ પેટ્સ ક્લિનિક લઈ જવા જોઈએ?
દિવાળી દરમિયાન પેટ્સની તબિયતમાં અચાનક ફેરફાર થાય તો તેને સામાન્ય ગભરાટ સમજીને અવગણશો નહીં. ખાસ કરીને નીચેની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક વેટરનરી ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ થવી.
બેભાન થઈ જવું અથવા પડી જવું.
શરીર પર દાઝવાની ઈજા થવી.
ફટાકડાના ટુકડા કે રસાયણો ગળી જવાની શંકા હોવી.
સતત ઊલટી થવી અથવા આંચકી આવવી.
વીજળીનો કરંટ લાગવો.
આવી સ્થિતિમાં ઘરેલુ ઉપચાર કરવામાં સમય બગાડવાને બદલે તાત્કાલિક સારવાર લેવી જરૂરી છે.
દિવાળીએ ડોગને ફરવા લઈ જતી વખતે આટલી સાવચેતી રાખો
દિવાળીના દિવસોમાં ડોગને ફરવા લઈ જવો હોય તો શક્ય હોય ત્યાં સુધી સવારે લઈ જવો. સાંજના સમયે ફટાકડા અને ભીડ વધતી હોવાથી ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
ડોગને હંમેશાં પટ્ટાથી બાંધીને રાખો.
ફટાકડા ફોડવામાં આવતા સ્થળોથી દૂર રહો.
રસ્તા પર પડેલા ફટાકડાના અવશેષોથી બચાવો.
ડોગના કોલર પર ઓળખ ટૅગ લગાવો.
ડોગ ડરી જાય તો તેને જબરદસ્તી આગળ ન લઈ જાઓ.
બહારનો અવાજ વધારે હોય તો તેને ઘરમાં જ રાખો.
ફટાકડાની અસર માત્ર પ્રાણીઓ પર જ નહીં, માણસોના સ્વાસ્થ્ય પર પણ પડે છે
ફટાકડામાંથી નીકળતો ધુમાડો અને તીવ્ર અવાજ માણસોના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ નુકસાનકારક બની શકે છે. તેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, આંખોમાં બળતરા, સાંભળવાની ક્ષમતા પર અસર અને ઊંઘમાં ખલેલ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને અસ્થમાના દર્દીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોએ વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. ફટાકડાથી દાઝવા, આગ લાગવા અને ગંભીર અકસ્માતોનું જોખમ પણ રહે છે.
દિવાળીની ઉજવણીમાં અબોલ જીવો પ્રત્યે પણ રાખો સંવેદના
દિવાળી ખુશીઓ અને પ્રકાશનો તહેવાર છે. આ ખુશીઓમાં ઘરના પાલતુ પ્રાણીઓની સાથે રસ્તા પર રહેતાં અબોલ જીવોની સુરક્ષાનું પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
રસ્તા પર રહેતાં પ્રાણીઓની નજીક ફટાકડા ન ફોડો, તેમને મીઠાઈ ન ખવડાવો અને કોઈ પ્રાણી ડરેલું કે ઘાયલ જોવા મળે તો તેની મદદ કરો. ફટાકડાના અવશેષો પણ યોગ્ય રીતે સાફ કરો, જેથી પ્રાણીઓ તેને ખાઈ ન જાય.
દિવાળીની સાચી ખુશી ત્યારે જ છે, જ્યારે આપણી ઉજવણીથી કોઈ અબોલ જીવને ડર કે નુકસાન ન પહોંચે.