ચોરી છુપીથી લીધેલી WhatsAppચેટ પણ પુરાવો ગણી શકાય !
ગોપનીયતાને અવગણીને કોઈ પણ વ્યક્તિની પર્સનલ માહિતી મેળવવી કે માહિતી સાથે છેડછાડ કરવી તે ગુનો છે. પરંતુ જ્યારે ચોરી છુપીથી લીધેલી માહિતીનો ઉપયોગ કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે કરવાનો હોય ત્યારે તેને માન્ય ગણી શકાય છે. મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે કે WhatsApp ચેટ્સ, ભલે સંમતિ વિના મેળવેલી હોય, તેને ફેમિલી કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે સ્વીકારી શકાય છે. આ નિર્ણય ભારતીય પુરાવા કાયદાના કડક નિયમોમાંથી મુક્તિ આપતા, વૈવાહિક વિવાદોમાં ન્યાયી ટ્રાયલ અને સુસંગતતાને ગોપનીયતાના અધિકાર કરતાં પહેલા પ્રાથમિકતા આપે છે. આ ચુકાદો જસ્ટિસ આશિષ શ્રોતી દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો, જેમણે પતિને તેની પત્નીના કથિત લગ્નેત્તર સંબંધના પુરાવા તરીકે WhatsApp ચેટ્સ રજૂ કરવાની મંજૂરી આપતી ફેમિલી કોર્ટના આદેશને સમર્થન આપ્યું હતું. પતિએ દાવો કર્યો હતો કે આ ચેટ્સ તેના ફોન પર ગુપ્ત રીતે ઇન્સ્ટોલ કરેલી એપ્લિકેશન દ્વારા આપમેળે ફોરવર્ડ થઈ હતી.
હાઈકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ફેમિલી કોર્ટ્સ એક્ટ, 1984, પુરાવા માટે વધુ લવચીક અભિગમ અપનાવવાની મંજૂરી આપે છે, જે કલમ 14 અને 20 દ્વારા સમર્થિત છે. આ કલમો ફેમિલી કોર્ટને એવા કોઈપણ દસ્તાવેજ અથવા માહિતીને સ્વીકારવાની સત્તા આપે છે જે વિવાદને ઉકેલવામાં મદદરૂપ થઈ શકે, ભલે તે ભારતીય પુરાવા કાયદા હેઠળ સામાન્ય રીતે અસ્વીકાર્ય હોય. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સંસદનો હેતુ કૌટુંબિક બાબતોમાં કડક પુરાવાના નિયમોને હળવા કરવાનો હતો જેથી સમાધાન અને સરળ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા વિવાદોનું નિરાકરણ લાવી શકાય. આનો અર્થ એ થયો કે પુરાવાની ગુપ્ત રીતે પ્રાપ્તિને કારણે તેની સ્વીકાર્યતાને અવરોધી શકાતી નથી, જો તે કેસના નિરાકરણમાં સુસંગત અને મદદરૂપ હોય.
જોકે, હાઈકોર્ટે ગોપનીયતાના અધિકારને પણ સ્વીકાર્યો હતો, જેને સુપ્રીમ કોર્ટે 2017 માં મૂળભૂત અધિકાર તરીકે માન્યતા આપી હતી. તેમ છતાં, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ગોપનીયતાનો અધિકાર સંપૂર્ણ નથી અને ન્યાયી ટ્રાયલના અધિકાર સામે તેને સંતુલિત કરવો આવશ્યક છે, જે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ પણ સુરક્ષિત છે. જ્યારે આ બે અધિકારો વચ્ચે સંઘર્ષ થાય છે, ત્યારે ન્યાયી ટ્રાયલનો અધિકારને પ્રાથમિકતામાં લઈ શકાય છે. કોર્ટે એવી પણ ચેતવણી આપી હતી કે ડિજિટલ પુરાવાઓને “વધુ કડકાઈ” સાથે ચકાસવા જોઈએ, જેથી કોઈપણ છેડછાડને નકારી શકાય અને તેની પ્રામાણિકતા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
આ ઐતિહાસિક ચુકાદાની ભવિષ્યના કૌટુંબિક કાયદાના કેસો પર નોંધપાત્ર અસર પડશે. તે વ્યભિચાર અથવા નાણાકીય છેતરપિંડી જેવા કેસોમાં ડિજિટલ પુરાવાના ઉપયોગ માટે દરવાજા ખોલે છે, જ્યાં સીધા પુરાવા મેળવવા મુશ્કેલ હોય છે. કોર્ટે ફેમિલી કોર્ટ માટે કેટલીક સલામતી પણ નક્કી કરી હતી, જેમાં પુરાવાની કડક ચકાસણી, સંવેદનશીલ કેસોમાં ખાનગી સુનાવણી, કાર્યવાહીમાં શિષ્ટતા જાળવવી અને જેની ગોપનીયતાનું ઉલ્લંઘન થયું હોય તે પક્ષને કાનૂની ઉપાય કરવાનો અધિકાર સામેલ છે. સારાંશમાં, આ ચુકાદો કૌટુંબિક કાયદાના કેસોમાં શું રજૂ કરી શકાય છે તેનો અવકાશ વિસ્તૃત કરે છે, પરંતુ સાવધાની, તપાસ અને ન્યાયીતા અને ગોપનીયતા પર મજબૂત ભાર સાથે.
