લોકસભા અધ્યક્ષે કહ્યું—નોટિસ મળ્યા બાદ નિયમો મુજબ કાર્યવાહી થશે; SIRમાં ગેરરીતિના આક્ષેપો વચ્ચે વિપક્ષ ફરી મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની તૈયારીમાં
નવી દિલ્હી: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવાની માંગ વચ્ચે લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાનું નિવેદન સામે આવ્યું છે. ઓમ બિરલાએ જણાવ્યું છે કે જો વિપક્ષ તરફથી જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવા માટે નવો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવશે, તો તેના પર નિયમો અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર વિચારણા કરવામાં આવશે. નોટિસ મળ્યા બાદ તેની તપાસ કરવામાં આવશે તેમ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું.
જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવા વિપક્ષ અગાઉ બે વખત નોટિસ આપી ચૂક્યો
જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવાની માંગ સાથે વિપક્ષ અગાઉ બે વખત નોટિસ આપી ચૂક્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. પહેલી વખત લોકસભા અને રાજ્યસભામાં રજૂ કરાયેલી નોટિસો ફગાવી દેવામાં આવી હતી, જ્યારે બીજી વખત રાજ્યસભામાં આપવામાં આવેલી નોટિસ અંગે નિર્ણય બાકી હોવાનું જણાવાયું છે.
સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવે તેવી સંભાવનાઓ વચ્ચે વિપક્ષ ફરી એક વખત આ મુદ્દે પ્રસ્તાવ રજૂ કરી શકે છે. જોકે, નવા પ્રસ્તાવ અંગે અંતિમ નિર્ણય સંસદીય નિયમો અને પ્રક્રિયાને આધારે લેવામાં આવશે.
SIR પ્રક્રિયાને લઈને વિપક્ષના ગંભીર આક્ષેપો
મતદાર યાદીઓની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા એટલે કે SIRને લઈને વિપક્ષ દ્વારા ગેરરીતિના આક્ષેપો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ મુદ્દે દેશના વિવિધ ભાગોમાં વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાઈ રહ્યાં છે અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામાની માંગ ઉઠાવવામાં આવી રહી છે.
વિપક્ષનો આક્ષેપ છે કે SIRની પ્રક્રિયામાં અનિયમિતતાઓ થઈ છે. આ વિવાદ વચ્ચે જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવાની માંગે રાજકીય ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જેવી કડક પ્રક્રિયા
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સામાન્ય સરકારી અધિકારીને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા કરતાં અલગ છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સાબિત થયેલા ગેરવર્તન અથવા અસમર્થતાના આધારે જ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જેવી વિશેષ પ્રક્રિયા હેઠળ હટાવી શકાય છે.
આ માટે સંસદનાં બંને ગૃહોમાં નિર્ધારિત વિશેષ બહુમતીથી પ્રસ્તાવ પસાર થવો જરૂરી છે. તેમાં ગૃહની કુલ સભ્ય સંખ્યાની બહુમતી તેમજ હાજર રહીને મતદાન કરનારા સભ્યોના ઓછામાં ઓછા બે-તૃતીયાંશ સભ્યોનું સમર્થન આવશ્યક છે.
માત્ર રાજકીય વિરોધ કે રાજીનામાની માંગના આધારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી દૂર કરી શકાય નહીં.
આરોપોની તપાસ માટે સમિતિની જોગવાઈ
ન્યાયાધીશોને હટાવવા સંબંધિત 1968ના કાયદા હેઠળ, પ્રસ્તાવ સ્વીકારવામાં આવે તો લોકસભાના અધ્યક્ષ અથવા રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ નિર્ધારિત જોગવાઈઓ મુજબ ત્રણ સભ્યોની તપાસ સમિતિની રચના કરી શકે છે.
આ સમિતિમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ, હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને કાયદાના ક્ષેત્રના પ્રતિષ્ઠિત નિષ્ણાતનો સમાવેશ થાય છે. સમિતિ આરોપોની તપાસ કરીને પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરે છે. આરોપો સાબિત થાય તો પણ સંસદનાં બંને ગૃહોમાં નિર્ધારિત વિશેષ બહુમતીથી પ્રસ્તાવ પસાર થવો જરૂરી છે. ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા પદ પરથી દૂર કરવાની ઔપચારિક કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.
હવે નવા પ્રસ્તાવ પર સૌની નજર
ઓમ બિરલાના નિવેદન બાદ હવે વિપક્ષ તરફથી નવો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવે છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે. જો નોટિસ રજૂ થશે, તો તેની સ્વીકાર્યતા અને આગળની કાર્યવાહી સંસદીય નિયમો તથા કાયદાકીય જોગવાઈઓને આધારે નક્કી થશે.
આ સમગ્ર મામલો ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા, સંસદીય અધિકારો અને બંધારણીય પદની જવાબદારી સાથે જોડાયેલો હોવાથી રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.