નવી દિલ્હી: UPI પેમેન્ટ પર લાગનારા નવા Merchant Discount Rate (MDR)ને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ થયેલી જનહિત અરજી પર આજે, 28 સપ્ટેમ્બર 2026, સુનાવણી થવાની છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા માળખા મુજબ, 15 ઑક્ટોબરથી નિર્ધારિત વેપારી-ચુકવણીઓમાં ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર 0.4% MDR લાગુ થવાનો છે. આ નિર્ણયને પડકારતી PIL એડવોકેટ અંજન દત્તાએ દાખલ કરી છે.
CJI સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચ કરશે સુનાવણી
સુપ્રીમ કોર્ટની કૉઝ લિસ્ટ મુજબ આ મામલો ચીફ જસ્ટિસ ઑફ ઇન્ડિયા સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની ત્રણ સભ્યોની બેન્ચ સમક્ષ આવશે. બેન્ચમાં જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
યાચિકામાં કેન્દ્રના 14 સપ્ટેમ્બરના નોટિફિકેશન અને ત્યારબાદ જાહેર કરાયેલા MDR ફ્રેમવર્કને પડકારવામાં આવ્યા છે. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે ચાર્જ લાગુ કરવાની પ્રક્રિયામાં પૂરતી પારદર્શિતા, કાયદાકીય સુરક્ષા અને જાહેર ચર્ચાનો અભાવ રહ્યો છે.
નવા નિયમમાં શું બદલાશે?
15 ઑક્ટોબરથી સામાન્ય Person-to-Merchant (P2M) UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ₹2,000થી વધુની ચુકવણી પર 0.4% MDR લાગશે. ₹75,000 કે તેથી વધુની ચુકવણી માટે આ ચાર્જ મહત્તમ ₹300 પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન રહેશે.
જોકે, આ ચાર્જ સીધો ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવાનો નથી. સરકાર અને NPCIના જણાવ્યા અનુસાર MDR વેપારી-પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમમાં લાગુ થતો ચાર્જ છે અને ગ્રાહકોને UPI પેમેન્ટ કરતી વખતે અલગથી ટ્રાન્ઝેક્શન ફી ચૂકવવાની રહેશે નહીં.
નાના વેપારીઓ માટે શું જોગવાઈ છે?
માસિક UPI કલેક્શન ₹1 લાખ સુધી ધરાવતા પાત્ર નાના વેપારીઓને MDRમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ₹2,000 સુધીના વેપારી UPI પેમેન્ટ પર પણ MDR લાગશે નહીં. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે, કુલ P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી આશરે 96% વ્યવહારો આ નવા MDRથી અસરગ્રસ્ત નહીં થાય.
વ્યક્તિથી વ્યક્તિ એટલે કે P2P UPI ટ્રાન્સફર સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે, રકમ કેટલી પણ હોય.
કેટલીક સેવાઓ માટે અલગ ચાર્જ
નવા ફ્રેમવર્કમાં કેટલાક આવશ્યક અને ઓછા માર્જિનવાળા ક્ષેત્રો માટે અલગ દર નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા, ઇંધણ અને કૃષિ ઇનપુટ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં ₹2,000થી વધુની ચુકવણી પર ₹5નો ફ્લેટ MDR રહેશે. જ્યારે નિર્ધારિત કેપિટલ માર્કેટ પેમેન્ટ્સ માટે 0.02% MDR અને ₹300ની મહત્તમ મર્યાદા રાખવામાં આવી છે.
યાચિકામાં UPI અને RuPay અંગે પણ સવાલ
યાચિકામાં UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ માટેની ચાર્જ વ્યવસ્થામાં રહેલા તફાવત પર પણ સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે UPI પેમેન્ટ માટે ₹2,000ની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે, જ્યારે RuPay ડેબિટ કાર્ડ પેમેન્ટ માટે આવી જ શૂન્ય-MDR મર્યાદા નથી.
યાચિકામાં Payment and Settlement Systems Act, 2007ની કલમ 10A હેઠળ કરવામાં આવેલી જોગવાઈને પણ પડકારવામાં આવી છે અને નવા MDR ફ્રેમવર્કને રદ અથવા સ્થગિત કરવાની માગ કરવામાં આવી છે.
હવે નજર સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પર
હાલમાં 15 ઑક્ટોબરથી નવા MDR ફ્રેમવર્કને અમલમાં મૂકવાની જાહેરાત છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ થયેલી અરજી પર આજે થનારી સુનાવણીમાં કોર્ટ આ મામલે શું વલણ અપનાવે છે તેના પર નજર રહેશે. અત્યાર સુધી કોર્ટ દ્વારા આ ફ્રેમવર્ક અંગે અંતિમ નિર્ણય આપવામાં આવ્યો નથી.