નવી દિલ્હી: પેકેજ્ડ ફૂડને લઈને દેશમાં લેબલિંગના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કરવાની દિશામાં પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણ પ્રાધિકરણ (FSSAI)એ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ Front-of-Pack Labelling (FoPL) માટે નવા પ્રસ્તાવની માહિતી આપી છે. આ અંતર્ગત વધુ પ્રમાણમાં ખાંડ, મીઠું અથવા ચરબી ધરાવતા ખાદ્ય ઉત્પાદનોના પેકેટની આગળની બાજુએ સ્પષ્ટ ચેતવણી દર્શાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.
આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનર ધરાવતા ઉત્પાદનો પર પણ ચેતવણી
FSSAIના પ્રસ્તાવ મુજબ, નોન-કેલોરિક સ્વીટનર ધરાવતા ખાદ્ય અને પીણાંના ઉત્પાદનો પર પેકેટની આગળની બાજુએ “CONTAIN NON CALORIC SWEETENER” જેવી ચેતવણી મૂકવાની જોગવાઈનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી ગ્રાહકોને આવી માહિતી મુખ્યત્વે પેકેટના પાછળના ભાગે મળતી હતી.
લાલ ષટકોણવાળું વોર્નિંગ લેબલ
FSSAIએ પેકેટની આગળની બાજુએ લાલ રંગનું ષટકોણ આકારનું ચેતવણી લેબલ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. તેમાં ઉત્પાદનના પોષક તત્વો અંગે સરળતાથી સમજી શકાય તેવી માહિતી આપવાની યોજના છે.
શરૂઆતના પ્રસ્તાવમાં બે કે તેથી વધુ પોષક તત્વો નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધારે હોય ત્યારે લેબલ લગાવવાની વાત હતી. હવે FSSAIએ એક જ તબક્કામાં, નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં કોઈ એક સંબંધિત પોષક તત્વનું પ્રમાણ વધારે હોય તો પણ ચેતવણી આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
કયા ઉત્પાદનો પર લાગુ થઈ શકે?
પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં મુખ્યત્વે ખાંડ, મીઠું અને સેચ્યુરેટેડ ફેટ જેવા પોષક તત્વોના નિર્ધારિત સ્તરથી વધુ પ્રમાણ ધરાવતા પેકેજ્ડ ફૂડનો સમાવેશ થઈ શકે છે. મર્યાદા નક્કી કરવા માટે 2024ની Dietary Guidelines for Indiansનો આધાર લેવાની વાત કરવામાં આવી છે.
નિયમો લાગુ કરવામાં વિલંબ પર કોર્ટના સવાલ
આ સમગ્ર મામલો 3S and Our Health Society દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી જનહિત અરજી સાથે જોડાયેલો છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણી દરમિયાન પેકેજ્ડ ફૂડ પર સ્પષ્ટ પોષણ ચેતવણીના નિયમો લાગુ કરવામાં થઈ રહેલા વિલંબ અંગે FSSAI પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી છે.
28 સપ્ટેમ્બરની સુનાવણી દરમિયાન FSSAIએ નિયમો તૈયાર કરવા માટે ચાર મહિના, ત્યારબાદ સૂચનો અને વાંધા માટે સમય તથા ઉદ્યોગોને નવા નિયમો અપનાવવા માટે એક વર્ષની સમયમર્યાદાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આ સમયમર્યાદા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા અને આ મામલે પોતાનો આદેશ અનામત રાખ્યો છે.
Front-of-Pack Labelling એટલે શું?
Front-of-Pack Labelling એટલે પેકેટની આગળની બાજુએ પોષણ સંબંધિત મહત્વની માહિતી સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવી. તેનો હેતુ એ છે કે ગ્રાહકને પેકેટની પાછળની લાંબી ન્યુટ્રિશનલ ટેબલ વાંચ્યા વગર પણ પ્રોડક્ટમાં ખાંડ, મીઠું કે ચરબીનું પ્રમાણ વધારે છે કે નહીં તેની સરળતાથી જાણકારી મળી શકે.
હાલ આ સમગ્ર વ્યવસ્થા પ્રસ્તાવ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાના તબક્કામાં છે. સુપ્રીમ કોર્ટનો અંતિમ આદેશ અને ત્યારબાદ FSSAI દ્વારા જાહેર થનારા નિયમો મુજબ તેની અમલવારીની ચોક્કસ તારીખ અને શરતો સ્પષ્ટ થશે.