નિવૃત્તિ પછી નિયમિત આવકનો અભાવ હોય ત્યારે બચત કરેલા નાણાંને સુરક્ષિત રીતે રોકાણ કરવું મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. આવા સમયે બેંકની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ એટલે કે FD ઘણા લોકો માટે પરંપરાગત અને લોકપ્રિય વિકલ્પ રહે છે. ખાસ કરીને સિનિયર સિટિઝન્સને સામાન્ય ગ્રાહકો કરતાં વધારાનું વ્યાજ મળતું હોવાથી FD તેમના માટે ધ્યાન આપવા યોગ્ય વિકલ્પ બની શકે છે.
જોકે, FD પર મળતું વ્યાજ દરેક બેંકમાં સરખું હોતું નથી. વ્યાજદર ઉપરાંત FDની મુદત, ડિપોઝિટની રકમ અને ખાસ FD સ્કીમ જેવા પરિબળો પણ મહત્વ ધરાવે છે.
સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોમાં 8.50% સુધી વ્યાજ
સપ્ટેમ્બર 2026ના ઉપલબ્ધ દરો મુજબ કેટલીક સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો સિનિયર સિટિઝન્સને પસંદગીની મુદત પર 8%થી વધુ વ્યાજ આપી રહી છે. Equitas Small Finance Bank, ESAF Small Finance Bank અને Suryoday Small Finance Bankમાં ચોક્કસ મુદત માટે મહત્તમ વ્યાજદર 8.50% સુધી નોંધાયો છે. Jana Small Finance Bank અને Ujjivan Small Finance Bankમાં પણ 8.30% સુધીના દર જોવા મળે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે 8.50%નો દર દરેક મુદત માટે લાગુ પડતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, ઉપલબ્ધ સપ્ટેમ્બર ડેટા મુજબ ESAFમાં આ દર 800 દિવસની FD માટે અને કેટલીક અન્ય બેંકોમાં અલગ મુદત માટે લાગુ પડે છે.
મોટી ખાનગી બેંકોમાં પણ વધારાનું વ્યાજ
ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોમાં પણ સિનિયર સિટિઝન્સને સામાન્ય ગ્રાહકો કરતાં વધારાનો વ્યાજદર મળે છે. જોકે, મોટા બેંકોના દરો અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોના મહત્તમ દરોની સીધી સરખામણી કરતાં પહેલાં FDની મુદત અને શરતો જોવી જરૂરી છે.
ઉદાહરણ તરીકે, HDFC Bankના સપ્ટેમ્બર 2026ના દરોમાં સામાન્ય ગ્રાહકો કરતાં સિનિયર સિટિઝન્સ માટે અલગ દર દર્શાવવામાં આવ્યા છે. ચોક્કસ મુદત માટે સિનિયર સિટિઝન દર 7.10% સુધી દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
સરકારી બેંકોમાં FDના દર
સરકારી બેંકોમાં પણ સિનિયર સિટિઝન્સ માટે વધારાના વ્યાજની જોગવાઈ છે. Bank of Indiaના ઉપલબ્ધ સપ્ટેમ્બર 2026ના દર મુજબ સિનિયર સિટિઝન્સ માટે મહત્તમ વ્યાજદર 7.45% સુધી છે. 80 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના સુપર સિનિયર સિટિઝન્સ માટે કેટલીક મુદતમાં આ દર 7.60% સુધી જઈ શકે છે.
Bank of Barodaની 5 વર્ષની ટેક્સ સેવિંગ FD માટે સિનિયર સિટિઝનનો દર 6.90% દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
માત્ર વધારે વ્યાજ જોઈને FD ન કરવી
FD પસંદ કરતી વખતે સૌથી વધારે વ્યાજ આપતી બેંક શોધવી પૂરતી નથી. રોકાણકારોએ FDની મુદત, સમય પહેલાં પૈસા ઉપાડવાના નિયમો, લાગતી પેનલ્ટી, વ્યાજની ચુકવણીની રીત અને ટેક્સ સંબંધિત બાબતો પણ તપાસવી જોઈએ.
ખાસ કરીને નિવૃત્ત વ્યક્તિઓ માટે લિક્વિડિટી મહત્વપૂર્ણ છે. જો નજીકના સમયમાં મોટી રકમની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે તેમ હોય તો આખી બચત લાંબી મુદતની FDમાં લોક કરવાને બદલે અલગ-અલગ મુદતની FDમાં રકમ વહેંચવી એક વિકલ્પ બની શકે છે.
FDના વ્યાજ પર ટેક્સ પણ ધ્યાનમાં રાખવો
FDમાંથી મળતું વ્યાજ કરપાત્ર હોઈ શકે છે અને લાગુ પડતા નિયમો મુજબ TDS પણ થઈ શકે છે. તેથી માત્ર FDનો દર્શાવેલો વ્યાજદર નહીં પરંતુ ટેક્સ બાદ હાથમાં મળતું વળતર પણ ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
1 ઓક્ટોબરથી મોટા FD માટે નવા નિયમો
RBIના નવા નિયમો મુજબ 1 ઓક્ટોબર 2026થી ₹3 કરોડથી વધુની બલ્ક FD માટે બેંકોને વ્યાજદર વધુ પારદર્શક રીતે જાહેર કરવાની વ્યવસ્થા લાગુ થવાની છે. સામાન્ય રિટેલ FD, એટલે કે ₹3 કરોડથી ઓછી FD, આ ચોક્કસ બલ્ક ડિપોઝિટ ફેરફાર હેઠળ આવતી નથી.
રોકાણ પહેલાં આ બાબતો તપાસો
- સિનિયર સિટિઝન માટે લાગુ પડતો ચોક્કસ વ્યાજદર
- FDની સંપૂર્ણ મુદત
- સમય પહેલાં FD તોડવા પર લાગતી પેનલ્ટી
- વ્યાજ માસિક, ત્રિમાસિક કે મેચ્યોરિટી સમયે મળે છે કે નહીં
- ટેક્સ અને TDSની અસર
- બેંકની FD પર લાગુ ડિપોઝિટ ઇન્શ્યોરન્સની મર્યાદા
- પૈસાની ભવિષ્યની જરૂરિયાત
સિનિયર સિટિઝન્સ માટે FD સ્થિર વળતર મેળવવાનો એક વિકલ્પ છે, પરંતુ FD પસંદ કરતા પહેલાં વ્યાજદરની સાથે મુદત, લિક્વિડિટી, ટેક્સ અને અન્ય શરતોની સરખામણી કરવી જરૂરી છે. વ્યાજદર સમયાંતરે બદલાઈ શકે છે, તેથી રોકાણ કરતાં પહેલાં સંબંધિત બેંકનો તાજો દર અને નિયમો તપાસવા જોઈએ.