અંબડ ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં પાણીના નમૂનામાં ક્રોમિયમ-6ની માત્રા 50.3 મિલિગ્રામ પ્રતિ લિટર નોંધાઈ હોવાનો અહેવાલ | પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા કાર્યવાહી, ગોદાવરીના પાણીની તપાસની માંગ
મહારાષ્ટ્રના નાસિકમાં આગામી કુંભ મેળાની તૈયારીઓ વચ્ચે ભૂગર્ભજળના પ્રદૂષણને લઈને ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. ઑગસ્ટ 2027માં યોજાનારા કુંભ મેળાના સ્થળ નજીક આવેલા અંબડ ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં ભૂગર્ભજળના નમૂનામાં ક્રોમિયમ-6 નામનું ઝેરી રાસાયણિક તત્ત્વ મળી આવ્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ અહેવાલથી સ્થાનિક લોકોના આરોગ્ય અને ગોદાવરી નદીના પાણીની ગુણવત્તા અંગે ચિંતા વધી છે.
પાણીના નમૂનામાં મર્યાદા કરતાં 1,000 ગણી વધુ માત્રા
નદીઓ અને જન સંગઠન (SANDRP) માટે કરવામાં આવેલી લેબોરેટરી તપાસમાં પાણીના નમૂનામાં ક્રોમિયમ-6ની માત્રા 50.3 મિલિગ્રામ પ્રતિ લિટર નોંધાઈ હોવાનું જણાવાયું છે. અહેવાલમાં આ આંકડો પીવાના પાણી માટે દર્શાવાયેલી 0.05 મિલિગ્રામ પ્રતિ લિટરની મર્યાદા કરતાં 1,000 ગણીથી પણ વધુ હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
આ તારણોને ધ્યાનમાં રાખીને સંગઠને દૂષિત નાળાઓ અને ગોદાવરી નદીના પાણીનાં નમૂનાઓની તપાસ કરાવવાની માંગ કરી છે. જોકે, આ પરિણામોની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારની સત્તાવાર તપાસના તારણો જાહેર થવા મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
કંપનીને કારણદર્શક નોટિસ, 15 ફેક્ટરીઓ સામે કાર્યવાહી
અહેવાલ મુજબ, મહારાષ્ટ્ર પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડે 30 સપ્ટેમ્બરે એક કંપનીને કારણદર્શક નોટિસ જારી કરી હતી. આ ઉપરાંત ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં આવેલી 15 ફેક્ટરીઓને બંધ કરવાની નોટિસ આપવામાં આવી હોવાની અથવા તેમને સીલ કરવામાં આવી હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
નાસિકના જિલ્લા કલેક્ટર આયુષ પ્રસાદે પણ મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ સમક્ષ આ અહેવાલ રજૂ કર્યો હોવાનું જણાવાયું છે. હવે આ વિસ્તારમાં પાણીના પ્રદૂષણની હદ નક્કી કરવા અને તેના સંભવિત સ્ત્રોતની તપાસ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.
શું છે ક્રોમિયમ-6 અને તે કેટલું જોખમી છે?
ક્રોમિયમ-6 એ ક્રોમિયમનું ઝેરી રાસાયણિક સ્વરૂપ છે. તેનો ઉપયોગ કેટલીક ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં, ખાસ કરીને ધાતુઓ પર પડ ચઢાવવા સહિતના કામોમાં થાય છે. ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઑન કેન્સર (IARC) દ્વારા ક્રોમિયમ-6નાં કેટલાંક સંયોજનોને માનવીઓમાં કેન્સરકારક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યાં છે.
આ તત્ત્વથી દૂષિત પાણીના સંપર્કમાં આવવાથી આરોગ્યને જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. જોખમની ગંભીરતા પાણીમાં રહેલી માત્રા, સંપર્કની અવધિ અને સંપર્ક કઈ રીતે થયો છે તેના પર આધાર રાખે છે.
બોરવેલના પાણીના રંગમાં ફેરફારની ફરિયાદ
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, સ્થાનિક રહેવાસીઓ બોરવેલમાંથી પીળા રંગનું પાણી આવતું હોવાની ફરિયાદ કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકોએ દૂષિત પાણીના સંપર્ક બાદ બાળકો સહિતના લોકોને શરીર પર ચકામા, ફોલ્લા અને પીડાદાયક ઘા થવાની ફરિયાદો કરી હોવાનું પણ જણાવાયું છે. જોકે, આ લક્ષણોનું કારણ ક્રોમિયમ-6 જ છે કે અન્ય કોઈ પરિબળ, તે તબીબી તપાસ અને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા વિના નિશ્ચિત કહી શકાય નહીં.
કુંભ મેળા પહેલાં પાણીની ગુણવત્તાની તપાસ મહત્ત્વપૂર્ણ
નાસિકમાં ઑગસ્ટ 2027માં યોજાનારા કુંભ મેળા પહેલાં પાણીની ગુણવત્તા અને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણનો મુદ્દો મહત્ત્વનો બન્યો છે. ગોદાવરી નદીમાં સ્નાન માટે મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચવાના હોવાથી નદી, નાળાઓ અને ભૂગર્ભજળનાં નમૂનાઓની તપાસ કરવી જરૂરી બની છે.
હવે સંબંધિત તંત્ર દ્વારા દૂષણના સ્ત્રોતની ઓળખ, પાણીની ગુણવત્તાની પુષ્ટિ અને જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવે છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે.
નોંધ: આ અહેવાલ ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. ક્રોમિયમ-6ની નોંધાયેલી માત્રા, પીવાના પાણીના ધોરણો અને ફેક્ટરીઓ સામેની કાર્યવાહી અંગેના દાવાઓ પ્રકાશિત કરતાં પહેલાં સંબંધિત સત્તાવાર અહેવાલો અને લેબોરેટરીનાં પરિણામો સાથે ચકાસવા જરૂરી છે.