ગોગરા અને હોટ સ્પ્રિંગ સહિતનાં વિસ્તારો પર ચીનનો દાવો | ભારતનું કહેવું છે કે સ્થળોનાં નામ નક્કી કરવાથી સરકારી નકશા અને દસ્તાવેજોમાં ઓળખ સ્પષ્ટ થશે
ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી વિસ્તારોને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. લદ્દાખનાં 28 સ્થળોનાં નામ સત્તાવાર રીતે નક્કી કરવાના ભારતના પગલાનો ચીને વિરોધ કર્યો છે. ચીનનું કહેવું છે કે માત્ર સ્થળોનાં નામ બદલવાથી કે નવા નામ આપવાથી કોઈ વિસ્તાર પરનો માલિકી હક બદલાતો નથી.
અહેવાલ મુજબ, ભારતે 2 ઑક્ટોબરે લદ્દાખનાં 28 સ્થળોનાં નામ નક્કી કર્યાં હતાં. આ યાદીમાં પૂર્વી લદ્દાખના ગોગરા અને હોટ સ્પ્રિંગ જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ બંને વિસ્તારો ભૂતકાળમાં ભારત અને ચીનના સૈનિકો વચ્ચેના સરહદી તણાવને કારણે ચર્ચામાં રહ્યા છે.
ચીને લદ્દાખના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના દરજ્જા સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો
ચીનના વિદેશ મંત્રાલયનાં પ્રવક્તા માઓ નિંગે ભારતના નિર્ણય સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. ચીન લદ્દાખને ભારત દ્વારા રચાયેલા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે માન્યતા આપતું નથી અને સરહદના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા કેટલાક વિસ્તારો પર પોતાનો દાવો રજૂ કરે છે.
ચીનના મતે, ભારત દ્વારા સ્થળોનાં નામ નક્કી કરવાથી આ વિસ્તારો અંગેની તેની સ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. બીજી તરફ, ભારતે અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ચીન દ્વારા ભારતીય વિસ્તારો પર કરવામાં આવતા દાવા અથવા નામોમાં ફેરફારથી જમીન પરની વાસ્તવિક સ્થિતિ બદલાતી નથી.
ભારતે 28 સ્થળોનાં નામ નક્કી કરવાનો નિર્ણય કેમ લીધો?
ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા લદ્દાખનાં 28 સ્થળો અને વિસ્તારોનાં નામ નક્કી કરવામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ પગલાનો હેતુ સરકારી નકશા અને દસ્તાવેજોમાં સ્થળોની ઓળખને સ્પષ્ટ અને એકસમાન રાખવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.
ચીને અગાઉ અરુણાચલ પ્રદેશનાં કેટલાંક સ્થળોનાં નામ ચીની ભાષામાં જાહેર કર્યાં હતાં. ભારતે આ પગલાંનો વિરોધ કર્યો હતો અને અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન હિસ્સો હોવાનું પુનરાવર્તન કર્યું હતું.
ગોગરા અને હોટ સ્પ્રિંગ કેમ મહત્ત્વનાં છે?
પૂર્વી લદ્દાખમાં આવેલા ગોગરા અને હોટ સ્પ્રિંગ ભારત-ચીન સરહદ વિવાદના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં સામેલ છે. અહીં બંને દેશોના સૈનિકો વચ્ચે ભૂતકાળમાં તણાવ સર્જાયો હતો. સરહદ પર પેટ્રોલિંગ અને સૈનિકોની તૈનાતીને લઈને પણ આ વિસ્તારો વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વ ધરાવે છે.
મે 2020માં પૂર્વી લદ્દાખમાં બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધ્યા બાદ સરહદી વિવાદ વધુ ગંભીર બન્યો હતો. જૂન 2020માં ગલવાન ખીણમાં થયેલી હિંસક અથડામણમાં ભારતના 20 સૈનિકો શહીદ થયા હતા. ચીને ફેબ્રુઆરી 2021માં પોતાના ચાર સૈનિકોનાં મોત થયાં હોવાનું સ્વીકાર્યું હતું.
આ ઘટનાના પગલે બંને દેશોએ સૈન્ય અને રાજદ્વારી સ્તરે અનેક તબક્કાની વાતચીત કરી હતી. ત્યારબાદ સરહદી વિસ્તારોમાં તણાવ ઘટાડવા અને સૈનિકોને પાછળ હટાવવાના પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા.
લદ્દાખનાં 28 સ્થળોને કઈ શ્રેણીમાં વહેંચવામાં આવ્યાં?
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, ભારત દ્વારા નામ નક્કી કરાયેલા સ્થળોમાં વિવિધ ભૌગોલિક રચનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પર્વતો અને શિખરો: અતીશા ગિરિ, કનીષ્ક પીક, માર્તંડ ગિરિ, રિનચેન જાંગપો, મિલારેપા કાંગરી અને જોરાવર પીક સહિતનાં નામ.
ઘાટીઓ અને હિમનદીઓ: ચાપચિંગલ ઘાટી, શાચમિરિક ઘાટી, પાર્પિક હિમનદી અને સ્કામરી હિમનદી.
જમીનના વિસ્તારો: બ્રાંગસા, કુકસેલ, ગોગરા, પાંગલુંગ અને શમાલ લુંગપા.
ખીણો અને જળસ્રોતો: શ્કોર્ગા ખીણ, ગુરુ રિનપોચે સરોવર, યાંગપા નદી અને હોટ સ્પ્રિંગ.
આ યાદીમાં પર્વતો, ઘાટીઓ, હિમનદીઓ, જમીનના વિસ્તારો અને જળસ્રોતોનો સમાવેશ થાય છે.
અરુણાચલ પ્રદેશના નામોને લઈને પણ વિવાદ
ભારત અને ચીન વચ્ચે અરુણાચલ પ્રદેશને લઈને પણ લાંબા સમયથી સરહદી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. ચીન આ રાજ્યના મોટા ભાગ પર પોતાનો દાવો કરે છે અને તેને 'ઝાંગનાન' એટલે કે દક્ષિણ તિબેટ તરીકે ઓળખાવે છે.
ચીને ભૂતકાળમાં અરુણાચલ પ્રદેશનાં કેટલાંક સ્થળોનાં નામ પોતાની ભાષામાં જાહેર કર્યાં હતાં. ભારતે આ પગલાંને નકારી કાઢતાં જણાવ્યું હતું કે સ્થળોનાં નામ બદલવાથી અરુણાચલ પ્રદેશની સ્થિતિ બદલાતી નથી.
લદ્દાખનાં 28 સ્થળોનાં નામ નક્કી કરવાના ભારતના નિર્ણય બાદ ચીનના વિરોધથી બંને દેશો વચ્ચેનો સરહદી મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. જોકે, સ્થળોનાં નામ અંગેના નિર્ણયો અને વાસ્તવિક સરહદી નિયંત્રણ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.