કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નવા પરિસીમન અને નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ-2023 અમલમાં લાવવાની તૈયારી તેજ બનતા ગુજરાતના રાજકીય દૃશ્યમાં મોટો બદલાવ આવવાનો છે. 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં આ બંને ફેરફારો અમલમાં આવે તેવી શક્યતા છે, જેના કારણે રાજ્યનો રાજકીય નકશો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ શકે છે. હાલની 26 લોકસભા બેઠકો વધીને 39 થઈ શકે છે, જ્યારે વિધાનસભાની 182 બેઠકોનો આંકડો વધીને આશરે 273 સુધી પહોંચી શકે છે. આ ફેરફારોના કારણે કેટલીક જૂની બેઠકો રદ થશે તો કેટલીક નવી રચાશે, સાથે જ હાલની બેઠકોના વિસ્તારોમાં પણ મોટા પાયે બદલાવ જોવા મળશે.
નવા સીમાંકન અનુસાર લોકસભામાં 13 નવી બેઠકો ઉમેરાશે અને વિધાનસભામાં આશરે 90 બેઠકોનો વધારો થશે. આ સાથે મહિલા અનામત કાયદા હેઠળ કુલ બેઠકોમાંથી 33 ટકા બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રહેશે. એટલે કે ગુજરાતમાં લોકસભાની આશરે 13 બેઠકો અને વિધાનસભાની 91 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત થવાની સંભાવના છે. આ પગલાંથી રાજકારણમાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ નોંધપાત્ર રીતે વધશે અને રાજકીય સમીકરણોમાં નવી ગતિ આવશે.
આ ફેરફારોનો સૌથી વધુ પ્રભાવ અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મોટા શહેરોમાં જોવા મળશે, જ્યાં મતવિસ્તારોની નવી ગોઠવણથી રાજકીય પરિસ્થિતિ બદલાઈ શકે છે. સાથે જ અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના અનામત ક્ષેત્રોમાં પણ ફેરફાર થવાની શક્યતા છે. રાજ્યસભાની બેઠકોની સંખ્યામાં પણ વધારો થવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે, જે રાજ્યના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વને વધુ મજબૂત બનાવશે.
ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો ગુજરાત વિધાનસભાની બેઠકોમાં છેલ્લો મોટો વધારો 1975માં થયો હતો, જ્યારે આંકડો 182 થયો હતો. હવે લગભગ અડધી સદી બાદ ફરી એક વખત મોટા પાયે વધારો થવાની શક્યતા છે. આ બદલાવને કારણે વર્ષોથી ચાલતા રાજકીય ગણિત અને સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે.
નવા પરિસીમન અને મહિલા અનામતના અમલીકરણથી તમામ રાજકીય પક્ષોને પોતાની જૂની રણનીતિઓ છોડીને નવી વ્યૂહરચના બનાવવી પડશે. ખાસ કરીને જ્ઞાતિ, પ્રાદેશિક અને સામાજિક સમીકરણોને ધ્યાનમાં રાખીને નવા મતવિસ્તારોમાં કામ કરવું જરૂરી બનશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ગુજરાતના રાજકારણમાં નવી દિશા અને નવા ચહેરાઓને આગળ લાવશે, જે આવનારા સમયમાં ચૂંટણીના પરિણામોને પણ અસર કરશે.
