વિશ્વભરમાં હવામાનને લઈને ચિંતાજનક ચર્ચા સામે આવી છે. અલ નીનોની અસામાન્ય રીતે શક્તિશાળી સ્થિતિને કારણે અનેક દેશોમાં આકરી ગરમી, દુષ્કાળ અને ભારે વરસાદ જેવી આબોહવાની આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓ સર્જાવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હવામાન નિષ્ણાતો આ સ્થિતિને ‘સુપર-ડુપર અલ નીનો’ તરીકે ઓળખાવી રહ્યા છે. જોકે, તેની તીવ્રતા અને સંભવિત અસરો અંગેના દાવાઓને સત્તાવાર હવામાન આગાહીઓ સાથે ચકાસવા જરૂરી છે.
શું છે અલ નીનો અને કેમ વધી રહી છે ચિંતા?
અલ નીનો એ અલ નીનો-દક્ષિણી દોલન (ENSO) તરીકે ઓળખાતા કુદરતી આબોહવા ચક્રનો ગરમ તબક્કો છે. આ દરમિયાન પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય વિષુવવૃત્તીય વિસ્તારોમાં સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધી જાય છે. આ ફેરફાર વાતાવરણના પરિભ્રમણને અસર કરે છે, જેના કારણે દુનિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાં વરસાદ અને તાપમાનની પેટર્ન બદલાઈ શકે છે.
અલ નીનોની અસર દરેક દેશમાં એકસરખી હોતી નથી. કેટલાક વિસ્તારોમાં ગરમી અને દુષ્કાળની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ અને પૂરનું જોખમ વધી શકે છે.
1950 પછીની સૌથી શક્તિશાળી સ્થિતિ હોવાનો દાવો
આ અહેવાલમાં કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગમાં સમુદ્રનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં 3.4 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધારે પહોંચ્યું હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જો આ આંકડો ચોક્કસ વિસ્તાર અને સંબંધિત હવામાન સૂચકાંક માટે યોગ્ય હોય, તો તે અસાધારણ ગરમ સ્થિતિ દર્શાવી શકે છે. જોકે, તેને સમગ્ર સમુદ્રના તાપમાનમાં થયેલા વધારા તરીકે સમજવું યોગ્ય નથી.
હવામાન નિષ્ણાતો દ્વારા આ સ્થિતિને ‘સુપર-ડુપર અલ નીનો’ કહેવામાં આવી રહી છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે અલ નીનોની તીવ્રતા નક્કી કરવા માટે સમુદ્રની સપાટીના તાપમાનની વિસંગતતા, તેની અવધિ અને અન્ય હવામાન પરિબળોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.
દુનિયાના અનેક વિસ્તારોમાં ગરમી અને વરસાદની પેટર્ન બદલાઈ શકે
શક્તિશાળી અલ નીનોની અસર વૈશ્વિક હવામાન પર પડી શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી ગરમી રહેવાની શક્યતા વધી શકે છે, જ્યારે વરસાદ આધારિત ખેતી કરતા વિસ્તારોમાં પાણીની અછત અને પાકને નુકસાન થવાનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
બીજી તરફ, કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ પડવાથી જળબંબાકાર, પૂર અને અન્ય કુદરતી આફતોની સંભાવના વધી શકે છે. જોકે, આ અસરો સ્થાનિક ભૌગોલિક સ્થિતિ, મોસમી પવનો અને અન્ય આબોહવા પરિબળો પર પણ આધાર રાખે છે.
ફેબ્રુઆરી 2027 સુધી અલ નીનો ચાલુ રહેવાની શક્યતા?
હવામાન નિષ્ણાતોના કેટલાક અનુમાનોમાં અલ નીનોની અસર 2026ના અંતિમ મહિનાઓથી 2027ની શરૂઆત સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) સહિતની હવામાન સંસ્થાઓ સમુદ્રની સપાટીના તાપમાન અને ENSOની સ્થિતિ પર નજર રાખે છે.
અલ નીનો કેટલો સમય ચાલશે અને તેની તીવ્રતા કેટલી રહેશે તે જાણવા માટે નિયમિત અપડેટ્સ તથા સત્તાવાર આગાહીઓ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. લાંબા ગાળાના અનુમાનોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે, તેથી કોઈ એક આગાહીને અંતિમ માનવી યોગ્ય નથી.
ગરમીથી આરોગ્ય પર શું અસર થઈ શકે?
અતિશય ગરમીના કારણે હીટ સ્ટ્રોક, શરીરમાં પાણીની અછત અને હૃદય તથા શ્વસન સંબંધિત તકલીફોનું જોખમ વધી શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, બાળકો, બહાર કામ કરતા શ્રમિકો અને પહેલેથી આરોગ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો વધુ જોખમમાં હોઈ શકે છે.
આ અહેવાલમાં જૂન 2026થી ફેબ્રુઆરી 2027 દરમિયાન અલ નીનોને કારણે વિશ્વભરમાં આશરે 4.51 લાખ વધારાના મોત થવાની સંભાવનાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ અંદાજ કયા અભ્યાસ, પદ્ધતિ અને ધારણાઓ પર આધારિત છે તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જરૂરી છે. તેને નિશ્ચિત મૃત્યુઆંક તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં.
હવામાન પરિવર્તન વચ્ચે વધશે પડકારો?
અલ નીનો કુદરતી આબોહવા ચક્રનો ભાગ છે, જ્યારે માનવસર્જિત હવામાન પરિવર્તન લાંબા ગાળે વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો કરી રહ્યું છે. બંને પરિબળો એકસાથે કાર્ય કરે ત્યારે કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં આકરી ગરમીની અસર વધુ ગંભીર બની શકે છે.
આગામી મહિનાઓમાં સમુદ્રનું તાપમાન, વરસાદની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક હવામાન આગાહીઓ પર નજર રાખવી જરૂરી રહેશે. અલ નીનોની વાસ્તવિક તીવ્રતા અને તેની અસરો અંગે સત્તાવાર વૈજ્ઞાનિક માહિતીના આધારે જ અંતિમ તારણ પર પહોંચવું યોગ્ય રહેશે.