આવતીકાલથી શારદીય નવરાત્રિનો પ્રારંભ, માતાજીના આગમનનું વાહન હાથી; જાણો ઘટસ્થાપનાનું મહત્ત્વ અને ધાર્મિક પરંપરાઓ

“કુમકુમના પગલાં પડ્યાં, માડીના હેત ઢળ્યાં, જોવા લોક ટોળે વળ્યાં રે, માડી તારા આવવાના એંધાણ થયાં...” માતાજીની આરાધના અને ભક્તિના પર્વ એવા શારદીય નવરાત્રિનો પ્રારંભ આવતીકાલે, 11 ઓક્ટોબર 2026ના રવિવારથી થવા જઈ રહ્યો છે. નવ દિવસ સુધી ચાલનારા આ પર્વમાં દેશભરમાં માતા દુર્ગાનાં વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવશે. ગુજરાતમાં પણ નવરાત્રિના આગમન સાથે જ ગરબા, આરતી અને ધાર્મિક ઉત્સાહનો માહોલ જોવા મળશે.

આસો સુદ એકમથી નવરાત્રિનો પ્રારંભ

વિક્રમ સંવત 2082ના આસો મહિનાની શુક્લ પક્ષની એકમ તિથિ 10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ રાત્રે 9:19 વાગ્યે શરૂ થઈ છે અને 11 ઓક્ટોબરના રોજ રાત્રે 9:31 વાગ્યા સુધી રહેશે. ઉદિત તિથિની ગણતરી અનુસાર શારદીય નવરાત્રિનો પ્રારંભ 11 ઓક્ટોબરથી થશે. આ દિવસે ભક્તો માતાજીની સ્થાપના કરીને નવ દિવસની આરાધનાનો સંકલ્પ લેશે.

ઘટસ્થાપના સાથે શરૂ થશે માતાજીની આરાધના

નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપના એટલે કે કળશ સ્થાપનાનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે. આ વિધિ દ્વારા માતા દુર્ગાનું આહ્વાન કરવામાં આવે છે. ભક્તો ઘરમાં અને મંદિરોમાં શુભ વિધિથી કળશ સ્થાપિત કરીને માતાજીની પૂજા કરે છે. નવરાત્રિ દરમિયાન ઉપવાસ, મંત્રજાપ, જપ-તપ અને વિવિધ ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

જ્યોતિષાચાર્ય ડૉ. હેમીલ પી. લાઠિયાના જણાવ્યા મુજબ, ઘટસ્થાપનાના મુહૂર્ત અંગે વિવિધ ધાર્મિક ગ્રંથોમાં અલગ-અલગ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે. તંત્રગ્રંથો અને અન્ય ધાર્મિક સંદર્ભોમાં કેટલીક સમયમર્યાદાઓનું ધ્યાન રાખવાનું સૂચવાયું છે, જ્યારે નિર્ણયસિંધુ ગ્રંથમાં પ્રથમ પ્રહર છોડીને સ્થાપન કરવાની વાત દર્શાવવામાં આવી છે. તેથી ઘટસ્થાપના કરતાં પહેલાં સ્થાનિક પંચાંગ અને અધિકૃત મુહૂર્તની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.

મંત્રજાપ અને ચંડીપાઠનું વિશેષ મહત્ત્વ

નવરાત્રિ દરમિયાન માતા દુર્ગાની ઉપાસના માટે મંત્રજાપ, ચંડીપાઠ, ગાયત્રી ચાલીસા, ગાયત્રી શતક અને અથર્વશીર્ષના પાઠ કરવાની પરંપરા છે. અનેક ભક્તો આ દિવસોમાં વિશેષ પૂજા-અર્ચના અને અનુષ્ઠાન કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, શ્રદ્ધા અને નિયમપૂર્વક કરવામાં આવેલી આરાધના આધ્યાત્મિક શાંતિ તથા શક્તિની ઉપાસનાનું માધ્યમ બને છે. આ ઉપરાંત, સાધનામાં સિદ્ધ કરેલા દુર્ગા વીસો યંત્રની સ્થાપના અને ઉપાસનાનું પણ ધાર્મિક મહત્ત્વ માનવામાં આવે છે.

આ વર્ષે માતાજીનું વાહન હાથી, સમૃદ્ધિનો સંકેત

આ વર્ષે નવરાત્રિનો પ્રારંભ રવિવારે થતો હોવાથી પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર માતાજીના આગમનનું વાહન ગજ એટલે કે હાથી માનવામાં આવે છે. લોકમાન્યતા મુજબ હાથી પર માતાજીનું આગમન સારા વરસાદ, કૃષિ માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ અને સમૃદ્ધિના સંકેત સાથે જોડવામાં આવે છે. જોકે, આ ધાર્મિક અને પરંપરાગત માન્યતા છે, વૈજ્ઞાનિક હવામાન આગાહી નહીં.

ગુજરાતમાં ગરબા અને ભક્તિનો રંગ જામશે

નવરાત્રિ ગુજરાતના સૌથી લોકપ્રિય તહેવારોમાંનો એક છે. નવ દિવસ સુધી માતાજીની આરતી, પરંપરાગત ગરબા, રાસ અને વિવિધ ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજાશે. મંદિરોમાં વિશેષ શણગાર અને પૂજાનું આયોજન થશે, જ્યારે ગરબા આયોજનોમાં લોકો પરંપરાગત પોશાકમાં જોડાઈને માતાજીની ભક્તિ કરશે.

આમ, આવતીકાલથી શરૂ થતી શારદીય નવરાત્રિ ભક્તિ, શક્તિની ઉપાસના અને ઉત્સવના નવા માહોલની શરૂઆત કરશે. માતાજીના આશીર્વાદ સાથે નવ દિવસનો આ પર્વ શ્રદ્ધા, આનંદ અને ઉત્સાહપૂર્વક ઉજવવા ભક્તોમાં અનેરો ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે.